ใบรับรอง ISO สองใบที่ระบุมาตรฐานเดียวกัน อาจมีน้ำหนักต่างกันมากในสายตาลูกค้าและหน่วยงานกำกับดูแล ความต่างอยู่ที่หน่วยรับรอง (certification body) ที่ออกใบนั้น บทความนี้รวบรวม 7 ข้อที่องค์กรตรวจสอบได้เองก่อนตัดสินใจ โดยทุกข้อยึดจากข้อกำหนดที่หน่วยรับรองต้องปฏิบัติตาม ISO/IEC 17021-1 และเอกสารของ International Accreditation Forum (IAF) ไม่ใช่ความเห็นทางการตลาด
1. หน่วยรับรองได้รับการรับรองระบบงานหรือไม่ และจากใคร
การรับรองระบบงาน (accreditation) คือการที่หน่วยรับรองระบบงาน (accreditation body) ตรวจประเมินหน่วยรับรองอีกชั้นหนึ่งว่าดำเนินงานตาม ISO/IEC 17021-1 ใบรับรองที่ออกภายใต้การรับรองระบบงานจึงเรียกว่า accredited certificate หน่วยรับรองระบบงานที่ลงนามในข้อตกลงยอมรับร่วม IAF MLA ทำให้ใบรับรองได้รับการยอมรับข้ามประเทศ สิ่งที่ควรถามคือ ชื่อหน่วยรับรองระบบงาน และหมายเลขการรับรองระบบงาน แล้วนำไปตรวจในทะเบียนของหน่วยรับรองระบบงานนั้นโดยตรง ใบรับรองที่ออกโดยหน่วยรับรองซึ่งไม่มีการรับรองระบบงาน ไม่มีกลไกตรวจสอบชั้นที่สองนี้
2. ขอบข่ายการรับรองระบบงานครอบคลุมมาตรฐานและประเภทกิจการของคุณหรือไม่
การรับรองระบบงานไม่ได้ให้ครอบคลุมทุกอย่าง แต่ให้เป็นรายมาตรฐานและรายประเภทกิจการ (technical sector หรือรหัส EA/NACE) หน่วยรับรองอาจได้รับการรับรองระบบงานสำหรับ ISO 9001 ในกลุ่มการผลิตอาหาร แต่ไม่ครอบคลุมกลุ่มก่อสร้าง หากออกใบรับรองนอกขอบข่าย ใบรับรองนั้นไม่ใช่ accredited certificate แม้จะมีตราหน่วยรับรองระบบงานอยู่ก็ตาม จึงควรขอดูขอบข่ายการรับรองระบบงานฉบับล่าสุด และตรวจว่ามีทั้งมาตรฐานที่ต้องการและประเภทกิจการของตน
3. ตรวจสอบได้ในทะเบียนสาธารณะหรือไม่
IAF CertSearch เป็นฐานข้อมูลกลางของ IAF ที่รวบรวมใบรับรองซึ่งออกภายใต้การรับรองระบบงานของสมาชิก IAF MLA ผู้ใช้ทั่วไปค้นได้จากชื่อองค์กรหรือหมายเลขใบรับรอง และเห็นสถานะ มาตรฐาน ขอบข่าย สถานที่ หน่วยรับรอง และหน่วยรับรองระบบงาน ข้อมูลในฐานนี้มาจากหน่วยรับรองระบบงานและหน่วยรับรองเป็นผู้ส่ง จึงเป็นหลักฐานอิสระที่ลูกค้าของคุณตรวจได้เองโดยไม่ต้องถามใคร คำถามที่ควรถามหน่วยรับรองคือ ใบรับรองที่ออกให้จะค้นเจอในทะเบียนของหน่วยรับรองระบบงานและใน IAF CertSearch หรือไม่ และใช้เวลานานเท่าใดจึงจะปรากฏ
4. หน่วยรับรองรักษาความเป็นกลางอย่างไร
ISO/IEC 17021-1 ห้ามหน่วยรับรองให้คำปรึกษาในการจัดทำระบบการจัดการแก่องค์กรที่ตนตรวจรับรอง และห้ามเสนอว่าการรับรองจะง่ายขึ้นถ้าใช้บริการอื่นของตน เหตุผลตรงไปตรงมา ผู้ที่ช่วยเขียนระบบไม่ควรเป็นผู้ตัดสินว่าระบบนั้นผ่าน หน่วยรับรองที่ดีจะแยกบทบาทชัดเจน ให้บริการตรวจรับรองและฝึกอบรมความรู้ทั่วไปได้ แต่ไม่รับจัดทำเอกสารหรือแก้ไขระบบให้ องค์กรควรถามตรง ๆ ว่า หากมีข้อสงสัยระหว่างตรวจ ผู้ตรวจจะตอบในลักษณะใด และหน่วยรับรองมีนโยบายความเป็นกลางเผยแพร่หรือไม่
5. ผู้ตรวจประเมินเป็นใคร ใช้ภาษาอะไร มีประสบการณ์ในอุตสาหกรรมของคุณหรือไม่
คุณภาพของการตรวจอยู่ที่ผู้ตรวจหน้างาน ISO/IEC 17021-1 กำหนดให้หน่วยรับรองพิสูจน์ความสามารถของผู้ตรวจต่อประเภทกิจการที่ตรวจ ในทางปฏิบัติสำหรับโรงงานในประเทศไทย ภาษาที่ใช้ในการตรวจมีผลโดยตรงต่อคุณภาพของหลักฐานที่ได้ การสัมภาษณ์พนักงานหน้าเครื่องผ่านล่ามให้ข้อมูลไม่เท่าการสัมภาษณ์โดยผู้ตรวจที่พูดภาษาเดียวกัน และตามเอกสาร IAF MD 5 การใช้ล่ามยังเป็นปัจจัยที่เพิ่มจำนวนวันตรวจด้วย จึงควรถามว่าผู้ตรวจที่จะมาเป็นคนไทยหรือไม่ มีประสบการณ์ตรงในอุตสาหกรรมของคุณอย่างไร และองค์กรมีสิทธิคัดค้านการแต่งตั้งผู้ตรวจด้วยเหตุผลอันสมควรหรือไม่ (มาตรฐานกำหนดให้มีสิทธินี้)
6. จำนวนวันตรวจโปร่งใสและอธิบายที่มาได้หรือไม่
จำนวนวันตรวจต้องคำนวณตาม IAF MD 5 จากจำนวนพนักงานที่มีผล ปรับด้วยความซับซ้อนและความเสี่ยง ใบเสนอราคาที่แสดงจำนวนวันของ Stage 1, Stage 2, การตรวจติดตามแต่ละปี และการตรวจต่ออายุ พร้อมเหตุผลของการปรับ คือใบเสนอราคาที่เปรียบเทียบได้ ใบเสนอราคาที่ให้จำนวนวันต่ำกว่าที่หลักการกำหนดอย่างเห็นได้ชัด เป็นสัญญาณให้ถามว่าคำนวณจากอะไร รายละเอียดอ่านที่ ค่าใช้จ่ายในการขอรับรอง ISO คิดจากอะไร
7. เงื่อนไขหลังได้ใบรับรองเป็นอย่างไร
ความสัมพันธ์กับหน่วยรับรองยาว 3 ปีต่อรอบ จึงควรอ่านเงื่อนไขหลังได้ใบรับรองก่อนเซ็น ได้แก่ แผนการตรวจติดตาม กฎการใช้เครื่องหมายรับรองและการอ้างถึงการรับรอง เงื่อนไขการพักใช้และเพิกถอน ช่องทางร้องเรียนและอุทธรณ์ และที่หลายองค์กรมองข้ามคือ สิทธิในการโอนย้ายใบรับรองไปหน่วยรับรองอื่น ซึ่งเอกสาร IAF MD 2 กำหนดให้ทำได้สำหรับใบรับรองที่ออกภายใต้การรับรองระบบงานและยังมีผล อ่านต่อที่ การโอนย้ายใบรับรอง ISO ไปหน่วยรับรองอื่น และ การรักษาใบรับรอง: ตรวจติดตามและต่ออายุ
สิ่งที่ 7 ข้อนี้ไม่ได้บอก
รายการนี้ไม่มีข้อ “ราคาถูกที่สุด” โดยตั้งใจ เมื่อจำนวนวันตรวจถูกกำหนดด้วยหลักการเดียวกัน ควรตรวจว่าราคาที่ต่างกันสะท้อนสิ่งที่ต่างกันในข้อ 1 ถึง 6 ผู้เรียบเรียงเห็นว่าคำถามที่ควรถามตัวเองคือ ใบรับรองใบนี้จะยังตอบคำถามของลูกค้าและผู้ตรวจของลูกค้าได้หรือไม่ในอีกสามปีข้างหน้า
EQA Thailand เป็น member practice ของเครือข่าย Equal Assurance ให้บริการตรวจรับรอง ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001, ISO/IEC 27001, ISO 22000 และ GHPs/HACCP โดยผู้ตรวจประเมินคนไทย ผู้ที่ต้องการทราบขอบข่ายการรับรองระบบงาน หมายเลขการรับรอง และช่องทางตรวจสอบใบรับรอง สามารถติดต่อทีม EQA หรือขอใบเสนอราคาตรวจรับรองได้โดยตรง
บทความนี้เรียบเรียงจากหลักการใน ISO/IEC 17021-1:2015, IAF MD 2:2023 และ IAF MD 5:2023 ด้วยถ้อยคำของผู้เรียบเรียงเอง ไม่ใช่การแปลหรือทำซ้ำเอกสารต้นฉบับ EQA ให้บริการตรวจรับรองและฝึกอบรมเท่านั้น ไม่ให้คำปรึกษาในการจัดทำระบบ
เกี่ยวกับผู้ตรวจทานบทความ
จีรศักดิ์ ม่วงชิน (Jeerasak Muangchin)
ผู้ตรวจประเมิน / วิทยากร – ระบบยานยนต์ คุณภาพ สิ่งแวดล้อม อาชีวอนามัยและความปลอดภัย และความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศ · ผู้ตรวจประเมินขึ้นทะเบียน IATF · Certified in Cybersecurity (CC) · DPO Certified Level 1 & 2 (ICDL)
- ปริญญาตรี เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (มสธ.) · ปริญญาโท MBA (มหาวิทยาลัยรามคำแหง หลักสูตรนานาชาติ) · ปริญญาตรี วิศวกรรมไฟฟ้ากำลัง (มจธ.)
- Lead Auditor และวิทยากรกับหน่วยรับรองระดับสากลตั้งแต่ปี 2006 · เคยเป็นวิทยากรหลักที่ได้รับอนุมัติสำหรับหลักสูตร IRCA ISO 9001 Lead Auditor
- ประสบการณ์ 4 ปีในตำแหน่ง Division Manager โรงงานอุปกรณ์ไฟฟ้าและฉีดพลาสติก ทำงานกับทีม APQP, MSA, SPC และ QMS
- ตรวจประเมินและสอน IATF 16949, ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001, ISO 22301, ISO 39001, ISO/IEC 17025, ISO/IEC 27001 และ 27701, ISO 13485, ISCC, RSPO, คาร์บอนฟุตพริ้นท์ (CFO/CFP), Core Tools (APQP, PPAP, FMEA, MSA, SPC), VDA 6.3 และ TISAX
ภาษาที่สอน: ไทยและอังกฤษ
ISO/IEC 27001 สำหรับบริษัทซอฟต์แวร์และผู้ให้บริการ: ตรวจอะไร กำหนดขอบข่ายอย่างไร และเวลาตรวจคิดจากอะไร
เครื่องหมายรับรอง ISO ใช้บนผลิตภัณฑ์และเอกสารได้หรือไม่: หลักการจาก ISO/IEC 17021-1 ข้อ 8.3
ใบรับรอง ISO จะเป็นที่ยอมรับในต่างประเทศหรือไม่: วิธีตรวจสอบการรับรองระบบงานของหน่วยรับรอง และการเปลี่ยนจาก IAF MLA สู่ Global Accreditation Cooperation