ผู้ตรวจประเมิน คือบุคคลที่ดำเนินการตรวจประเมิน โดยความสามารถของผู้ตรวจประเมินหมายถึงความสามารถในการประยุกต์ใช้ความรู้และทักษะเพื่อให้บรรลุผลลัพธ์ที่ตั้งใจไว้
ISO 19011:2026 กำหนดแนวทางเรื่องความสามารถของผู้ตรวจประเมินไว้ในข้อ 7 โดยครอบคลุมการกำหนดความสามารถ พฤติกรรมส่วนบุคคล ความรู้และทักษะ การบรรลุความสามารถ ตลอดจนความสามารถเพิ่มเติมของหัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมิน
การกำหนดความสามารถของผู้ตรวจประเมินต้องพิจารณาอะไรบ้าง
ในการกำหนดความสามารถที่จำเป็นสำหรับการดำเนินการหรือเข้าร่วมการตรวจประเมิน ต้องพิจารณาความรู้และทักษะของผู้ตรวจประเมินที่เกี่ยวข้องกับเรื่องต่อไปนี้
- ขนาด ลักษณะ และความซับซ้อนขององค์กร รวมถึงผลิตภัณฑ์ บริการ และกระบวนการ
- วิธีการตรวจประเมิน รวมถึงการใช้เทคโนโลยีเกิดใหม่เพื่อช่วยดำเนินการตรวจ หรือเพื่อตรวจประเมินกระบวนการที่อาศัยเทคโนโลยีเกิดใหม่
- สาขาของระบบการจัดการที่จะรับการตรวจประเมิน
- ความซับซ้อนของระบบการจัดการที่จะรับการตรวจประเมิน
- วิธีประเมินความเสี่ยงและโอกาส
- วัตถุประสงค์และขอบเขตของโปรแกรมการตรวจประเมิน
- ความไม่แน่นอนในการบรรลุวัตถุประสงค์การตรวจประเมิน
- ข้อกำหนดอื่นจากผู้ว่าจ้างการตรวจประเมินหรือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอื่นที่เกี่ยวข้องตามความเหมาะสม
พฤติกรรมส่วนบุคคลของผู้ตรวจประเมิน
ผู้ตรวจประเมินควรมีคุณลักษณะที่ทำให้สามารถปฏิบัติงานตามหลักการตรวจประเมิน และควรแสดงพฤติกรรมแบบมืออาชีพระหว่างดำเนินกิจกรรมการตรวจประเมิน
1. มีจริยธรรม
เป็นธรรม พูดความจริง จริงใจ ซื่อสัตย์ และรู้จักรักษาความลับ
2. เปิดใจกว้าง
พร้อมพิจารณาแนวคิดหรือมุมมองทางเลือก
3. มีชั้นเชิง
ปฏิบัติต่อบุคคลอื่นอย่างเหมาะสมและสุขุม
4. ช่างสังเกต
สังเกตสภาพแวดล้อมทางกายภาพและกิจกรรมอย่างกระตือรือร้น
5. มีความเข้าใจสถานการณ์
ตระหนักและสามารถทำความเข้าใจสถานการณ์ต่าง ๆ
6. ปรับตัวได้
สามารถปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ที่แตกต่างกันได้อย่างรวดเร็ว
7. มีความมุ่งมั่น
มีความพากเพียรและมุ่งเน้นการบรรลุวัตถุประสงค์
8. กล้าตัดสินใจ
สามารถได้ข้อสรุปอย่างทันท่วงทีโดยอ้างอิงเหตุผลเชิงตรรกะและการวิเคราะห์
9. พึ่งพาตนเองได้
สามารถปฏิบัติงานได้อย่างเป็นอิสระ และมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นได้อย่างมีประสิทธิผล
10. เปิดรับการปรับปรุง
พร้อมเรียนรู้จากสถานการณ์ต่าง ๆ
11. มีความละเอียดอ่อนทางวัฒนธรรม
ใส่ใจและเคารพวัฒนธรรมของผู้รับการตรวจประเมิน
12. ทำงานร่วมกับผู้อื่นได้
สามารถมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นได้อย่างมีประสิทธิผล รวมถึงสมาชิกคณะผู้ตรวจประเมินและบุคลากรของผู้รับการตรวจประเมิน
ความรู้และทักษะของผู้ตรวจประเมิน
ผู้ตรวจประเมินควรมี
- ความรู้และทักษะที่จำเป็นต่อการบรรลุผลลัพธ์ที่ตั้งใจไว้ของการตรวจประเมินที่ได้รับมอบหมาย
- ความสามารถทั่วไป รวมถึงความรู้และทักษะเฉพาะสาขาและเฉพาะภาคส่วนในระดับที่เหมาะสม
หัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมินต้องมีความรู้และทักษะเพิ่มเติมที่จำเป็นสำหรับการเป็นผู้นำคณะผู้ตรวจประเมิน
1. ความรู้ด้านหลักการ กระบวนการ และวิธีการตรวจประเมิน
ผู้ตรวจประเมินควรสามารถดำเนินการดังต่อไปนี้
- เข้าใจประเภทของความเสี่ยงและโอกาสที่เกี่ยวข้องกับการตรวจประเมิน รวมถึงแนวทางที่อ้างอิงความเสี่ยง
- วางแผนและจัดระบบงานอย่างมีประสิทธิผล
- ดำเนินการตรวจประเมินภายในตารางเวลาที่ตกลงกัน
- จัดลำดับความสำคัญและมุ่งเน้นเรื่องที่มีนัยสำคัญ
- สื่อสารด้วยวาจาและลายลักษณ์อักษรอย่างมีประสิทธิผล ไม่ว่าจะด้วยตนเองหรือผ่านล่าม
- รวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ การรับฟัง การสังเกต และการทบทวนสารสนเทศที่เป็นเอกสาร รวมถึงบันทึกและข้อมูล
- เข้าใจความเหมาะสมและผลที่ตามมาของการใช้เทคนิคการสุ่มตัวอย่าง
- เข้าใจและพิจารณาความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญทางเทคนิค
- ตรวจประเมินกระบวนการตั้งแต่ต้นจนจบ รวมถึงความสัมพันธ์กับกระบวนการและหน้าที่อื่น
- เข้าใจความเหมาะสมและผลที่ตามมาของการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร รวมถึงเทคโนโลยีเกิดใหม่ เช่น เครื่องมือประเมินที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์
- ทวนสอบความเกี่ยวข้องและความถูกต้องของข้อมูลที่รวบรวมได้
- ยืนยันความเพียงพอและความเหมาะสมของหลักฐานในการสนับสนุนสิ่งที่ตรวจพบและข้อสรุป
- ประเมินปัจจัยที่อาจมีผลต่อความน่าเชื่อถือของสิ่งที่ตรวจพบและข้อสรุป
- จัดทำเอกสารกิจกรรม สิ่งที่ตรวจพบ และรายงานการตรวจประเมิน
- รักษาความลับและความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล
- บรรลุผลลัพธ์ที่ตั้งใจไว้ของการตรวจประเมิน
2. ความรู้ด้านมาตรฐานระบบการจัดการและเอกสารอ้างอิง
ผู้ตรวจประเมินควรมีความรู้และทักษะที่ช่วยให้เข้าใจขอบข่ายและสามารถใช้เกณฑ์การตรวจประเมินได้ ซึ่งรวมถึง
- มาตรฐานระบบการจัดการ เอกสารเชิงบังคับ เอกสารแนวทาง หรือเอกสารสนับสนุนที่ใช้กำหนดเกณฑ์หรือวิธีการตรวจ
- การนำมาตรฐานระบบการจัดการไปใช้โดยผู้รับการตรวจประเมินและองค์กรอื่น
- ความสัมพันธ์และปฏิสัมพันธ์ระหว่างกระบวนการของระบบการจัดการ
- ความสำคัญและลำดับความสำคัญของมาตรฐานหรือเอกสารอ้างอิงหลายฉบับ
- การประยุกต์ใช้มาตรฐานหรือเอกสารอ้างอิงกับสถานการณ์การตรวจประเมินที่แตกต่างกัน
3. ความรู้เกี่ยวกับองค์กรและบริบทขององค์กร
ผู้ตรวจประเมินควรมีความรู้และทักษะที่ช่วยให้เข้าใจโครงสร้าง วัตถุประสงค์ และแนวปฏิบัติด้านการจัดการของผู้รับการตรวจประเมิน ซึ่งรวมถึง
- ความต้องการและความคาดหวังของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่มีผลต่อระบบการจัดการ
- ประเภทขององค์กร การกำกับดูแล ขนาด โครงสร้าง หน้าที่ และความสัมพันธ์
- แนวคิดทั่วไปด้านธุรกิจและการจัดการ กระบวนการและคำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการวางแผน การจัดทำงบประมาณ และการบริหารบุคคล
- ลักษณะด้านวัฒนธรรมและสังคมของผู้รับการตรวจประเมิน
4. ความรู้เกี่ยวกับกฎหมาย ข้อบังคับ และข้อกำหนดอื่น
ความรู้และทักษะด้านนี้ควรรวมถึง
- ข้อกำหนดตามกฎหมายและข้อบังคับ รวมถึงหน่วยงานภาครัฐและหน่วยงานกำกับดูแลที่เกี่ยวข้อง
- คำศัพท์พื้นฐานทางกฎหมาย
- การทำสัญญาและความรับผิด
- การคุ้มครองข้อมูลและความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล
การตระหนักถึงข้อกำหนดตามกฎหมายและข้อบังคับไม่ได้หมายความว่าผู้ตรวจประเมินเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมาย และการตรวจประเมินระบบการจัดการไม่สามารถถือเป็นการตรวจประเมินการปฏิบัติตามกฎหมายโดยตรง
ความสามารถเฉพาะสาขาและเฉพาะภาคส่วน
คณะผู้ตรวจประเมินควรมีความสามารถโดยรวมเฉพาะสาขาและเฉพาะภาคส่วนที่เหมาะสมกับประเภทของระบบการจัดการและภาคส่วนที่จะรับการตรวจประเมิน
ความสามารถดังกล่าวควรรวมถึง
- ข้อกำหนดและหลักการของระบบการจัดการ รวมถึงการนำไปใช้
- พื้นฐานของสาขาและภาคส่วนที่เกี่ยวข้องกับมาตรฐานระบบการจัดการ
- การประยุกต์ใช้วิธีการ เทคนิค กระบวนการ และแนวปฏิบัติเฉพาะสาขาและเฉพาะภาคส่วน เพื่อประเมินความสอดคล้องและจัดทำสิ่งที่ตรวจพบกับข้อสรุปที่เหมาะสม
- หลักการ วิธีการ และเทคนิคที่เกี่ยวข้องกับสาขาและภาคส่วน เพื่อกำหนดและประเมินความเสี่ยงและโอกาสที่เกี่ยวข้องกับวัตถุประสงค์การตรวจประเมิน
คุณสมบัติของหัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมิน
หัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมินควรมีความสามารถเพิ่มเติมเพื่อให้การตรวจประเมินดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพและมีประสิทธิผล ได้แก่
- วางแผนการตรวจและมอบหมายงานตามความสามารถของสมาชิกแต่ละคน
- หารือประเด็นเชิงกลยุทธ์กับผู้บริหารระดับสูงของผู้รับการตรวจประเมิน
- พัฒนาและรักษาความสัมพันธ์ในการทำงานร่วมกันระหว่างสมาชิกคณะผู้ตรวจประเมิน
- ใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิผล
- บริหารความไม่แน่นอนในการบรรลุวัตถุประสงค์
- คำนึงถึงอาชีวอนามัย ความปลอดภัย และความมั่นคงปลอดภัยของสมาชิกคณะผู้ตรวจประเมิน
- กำกับสมาชิกคณะผู้ตรวจประเมิน
- ให้คำแนะนำแก่ผู้ตรวจประเมินฝึกหัด
- ป้องกันและแก้ไขความขัดแย้งและปัญหาที่เกิดขึ้นระหว่างการตรวจ
- เป็นผู้แทนคณะผู้ตรวจประเมินในการสื่อสารกับผู้บริหารโปรแกรม ผู้ว่าจ้าง และผู้รับการตรวจประเมิน
- นำคณะผู้ตรวจประเมินไปสู่การจัดทำข้อสรุป
- จัดเตรียมและจัดทำรายงานการตรวจประเมินให้เสร็จสมบูรณ์
ความรู้และทักษะสำหรับการตรวจประเมินหลายสาขา
เมื่อดำเนินการตรวจประเมินระบบการจัดการหลายสาขา สมาชิกคณะผู้ตรวจประเมินควรเข้าใจปฏิสัมพันธ์และการเสริมประโยชน์ร่วมกันระหว่างระบบการจัดการต่าง ๆ
หัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมินควรเข้าใจข้อกำหนดของมาตรฐานระบบการจัดการแต่ละฉบับที่ตรวจ และตระหนักถึงข้อจำกัดของความสามารถของตนในแต่ละสาขา
ผู้ตรวจประเมินจะมีความสามารถได้อย่างไร
ความสามารถของผู้ตรวจประเมินอาจได้มาจากการผสมผสานรายการต่อไปนี้
- สำเร็จหลักสูตรฝึกอบรมที่ครอบคลุมความรู้และทักษะทั่วไปของผู้ตรวจประเมิน
- มีประสบการณ์ในตำแหน่งทางเทคนิค การบริหาร หรือวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง ซึ่งต้องใช้ดุลยพินิจ การตัดสินใจ การแก้ปัญหา และการสื่อสาร
- มีการศึกษา การฝึกอบรม และประสบการณ์ในสาขาและภาคส่วนเฉพาะของระบบการจัดการ
- มีประสบการณ์การตรวจประเมินภายใต้การกำกับดูแลของผู้ตรวจประเมินที่มีความสามารถในสาขาเดียวกัน
การสำเร็จหลักสูตรขึ้นอยู่กับประเภทของหลักสูตร หลักสูตรที่มีการสอบอาจหมายถึงการสอบผ่าน ส่วนหลักสูตรอื่นอาจหมายถึงการเข้าร่วมและเรียนจบหลักสูตร
หัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมินต้องมีประสบการณ์เพิ่มเติมหรือไม่
หัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมินควรมีประสบการณ์การตรวจประเมินเพิ่มเติม เพื่อพัฒนาความสามารถในการเป็นผู้นำคณะผู้ตรวจประเมิน
ประสบการณ์เพิ่มเติมดังกล่าวควรได้รับจากการปฏิบัติงานภายใต้การกำกับและคำแนะนำของหัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมินอีกคนหนึ่ง
การกำหนดเกณฑ์ประเมินผู้ตรวจประเมิน
เกณฑ์ที่ใช้ประเมินผู้ตรวจประเมินควรประกอบด้วย
เกณฑ์เชิงคุณภาพ เช่น
- การแสดงพฤติกรรมที่พึงประสงค์
- ความรู้
- การใช้ทักษะระหว่างการฝึกอบรมหรือในสถานที่ทำงาน
เกณฑ์เชิงปริมาณ เช่น
- จำนวนปีของประสบการณ์การทำงานและการศึกษา
- จำนวนครั้งของการตรวจประเมินที่ดำเนินการ
- จำนวนชั่วโมงการฝึกอบรมด้านการตรวจประเมิน
สรุปคุณสมบัติผู้ตรวจประเมิน
คุณสมบัติของผู้ตรวจประเมินตาม ISO 19011:2026 ไม่ได้พิจารณาเฉพาะการผ่านหลักสูตรฝึกอบรม แต่ประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่
- พฤติกรรมส่วนบุคคลที่เหมาะสม
- ความรู้และทักษะด้านการตรวจประเมิน
- ความรู้เกี่ยวกับมาตรฐานและเอกสารอ้างอิง
- ความเข้าใจองค์กรและบริบท
- ความรู้เกี่ยวกับกฎหมายและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง
- ความสามารถเฉพาะสาขาและเฉพาะภาคส่วน
- การศึกษา การฝึกอบรม และประสบการณ์ทำงาน
- ประสบการณ์การตรวจภายใต้การกำกับของผู้ตรวจที่มีความสามารถ
สำหรับหัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมิน ต้องมีความสามารถด้านการวางแผน การบริหารคณะผู้ตรวจประเมิน การแก้ไขปัญหา การนำคณะผู้ตรวจประเมินจัดทำข้อสรุป และการจัดทำรายงาน รวมถึงต้องได้รับประสบการณ์เพิ่มเติมภายใต้การกำกับของหัวหน้าคณะผู้ตรวจประเมินอีกคนหนึ่ง.
การจัดการการเปลี่ยนแปลงในระบบบริหารหลายมาตรฐาน รวมได้แค่ไหน
การควบคุมเอกสารสารสนเทศในระบบบริหารแบบบูรณาการ — รวมกลไกได้ แต่รวมเกณฑ์ไม่ได้
ตรวจติดตามภายในแบบเดินตามกระบวนการ เทียบกับแบบไล่ตามเลขข้อ
การตรวจประเมินผู้ส่งมอบ (second-party audit) — เมื่อใดควรตรวจ และต้องตกลงอะไรไว้ก่อน
การตรวจประเมินระยะไกลและการใช้เทคโนโลยีในการตรวจ ตามแนวทาง ISO 19011
การวิเคราะห์สาเหตุที่แท้จริงในการปฏิบัติการแก้ไข ตีความอย่างไรให้ใช้ได้จริง