ISO 9001:2026 ข้อ 6.3 การวางแผนการเปลี่ยนแปลง: ข้อกำหนดต้องการอะไร และผู้ตรวจประเมินดูอะไร

ปกบทความ ISO 9001:2026 ข้อ 6.3 การวางแผนการเปลี่ยนแปลง

บทความนี้เป็นตอนที่ 10 ของชุด ISO 9001:2026 ทีละข้อ แต่ละตอนพาท่านดูสองเรื่อง คือ ข้อกำหนดต้องการอะไรและต้องมีเอกสารหรือบันทึกอะไรบ้าง กับเวลาผู้ตรวจประเมินมาตรวจ ผู้ตรวจประเมินอาจถามอะไรและขอดูอะไร ตอนนี้ว่าด้วย ข้อ 6.3 การวางแผนการเปลี่ยนแปลง (Planning of changes) ซึ่งต่อจากข้อ 6.2 วัตถุประสงค์ด้านคุณภาพและการวางแผนเพื่อให้บรรลุ

ข้อ 6.3 ว่าด้วยกรณีที่องค์กรตัดสินใจเปลี่ยนตัวระบบการจัดการคุณภาพ เช่น รวมสองหน่วยงานเข้าด้วยกัน หรือย้ายการควบคุมเอกสารจากแฟ้มกระดาษไปอยู่ในโปรแกรม ฉบับ 2026 เพิ่มเรื่องที่ต้องพิจารณา ตัวอย่างหนึ่งคือการเฝ้าติดตามประสิทธิผลของการเปลี่ยนแปลง หากองค์กรมีการเปลี่ยนแปลงระบบในช่วงที่ผ่านมา ท่านอาจใช้เรื่องนั้นเป็นตัวอย่างประกอบการอ่านบทความนี้

สรุปภาพรวมของข้อกำหนดนี้

  • ข้อ 6.3 ให้การเปลี่ยนแปลงระบบการจัดการคุณภาพดำเนินการอย่างมีการวางแผน และกำหนดเรื่องที่องค์กรต้องพิจารณาไว้เป็นรายการ ฉบับ 2026 เพิ่มรายการจากสี่เป็นเจ็ดรายการ และเติมวลีนำที่ผูกการพิจารณาเข้ากับผลลัพธ์ที่มุ่งหมาย
  • ข้อ 6.3 ไม่ได้กำหนดให้มีสารสนเทศที่เป็นเอกสาร รายละเอียดอยู่ในส่วนที่ 1
  • ผู้ตรวจประเมินอาจเลือกการเปลี่ยนแปลงระบบที่เกิดขึ้นจริงหนึ่งเรื่อง แล้วไล่ดูตั้งแต่การตัดสินใจเปลี่ยน การเตรียมการ ไปจนถึงการติดตามผลหลังเปลี่ยน รายละเอียดอยู่ในส่วนที่ 2

ส่วนที่ 1 ข้อ 6.3 ต้องการอะไร

สิ่งที่เปลี่ยนไปจากฉบับ 2015

ก่อนอื่นมาทำความเข้าใจสิ่งที่ฉบับ 2026 เปลี่ยนไป โดยอ้างอิงเอกสารเทียบการแก้ไข (redline) ที่ EQA ใช้ทำงาน จุดที่ท่านควรรู้มีดังนี้

  • ตัดวงเล็บอ้างอิงข้อ 4.4 ออก ฉบับ 2015 มีวงเล็บอ้างอิงข้อ 4.4 ไว้ท้ายประโยคแรกของข้อ 6.3 ฉบับ 2026 ตัดวงเล็บนี้ออก ส่วนหลักที่ว่าการเปลี่ยนแปลงระบบต้องมีการวางแผนยังคงอยู่
  • เพิ่มวลีนำก่อนรายการ ฉบับ 2015 ให้องค์กรพิจารณาเรื่องต่าง ๆ โดยไม่ได้บอกจุดมุ่งหมาย ฉบับ 2026 เติมวลีนำที่บอกว่าการพิจารณาเหล่านี้มีไว้เพื่อให้การเปลี่ยนแปลงนำไปปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิผลและบรรลุผลลัพธ์ที่มุ่งหมาย
  • รายการที่ต้องพิจารณาเพิ่มจากสี่เป็นเจ็ดรายการ รายการใหม่สามรายการต่อท้ายรายการเดิม ตัวอย่างหนึ่งคือ วิธีเฝ้าติดตามและประเมินประสิทธิผลของการเปลี่ยนแปลง
  • รายการเดิมบางรายการปรับถ้อยคำ ตัวอย่างหนึ่งคือ รายการเรื่องความพร้อมของทรัพยากร ซึ่งฉบับ 2026 เติมคำว่า สารสนเทศ เข้าไปด้วย
  • ภาคผนวก A.6.3 ใหม่ เป็นข้อความอธิบาย (informative) เช่น อธิบายว่าการเปลี่ยนแปลงอาจเกิดจากประเด็นภายนอกหรือภายใน และแนวทางการวางแผนอาจแตกต่างกันตามลักษณะของการเปลี่ยนแปลง เช่น ความซับซ้อน หมายเหตุของภาคผนวกนี้ชี้ไปยัง ISO/TS 10020 สำหรับแนวทางการบริหารการเปลี่ยนแปลง

รายการเต็มของเรื่องที่ต้องพิจารณาเปิดดูในตัวมาตรฐาน

คำศัพท์ที่ต้องเข้าใจ

อันดับถัดมาคือคำศัพท์สามคำที่ช่วยให้อ่านข้อนี้ได้ตรงขึ้น

  • การเปลี่ยนแปลงระบบการจัดการคุณภาพ (changes to the quality management system) ข้อ 3 ไม่มีนิยามของคำว่า การเปลี่ยนแปลง ส่วนระบบการจัดการคุณภาพนิยามไว้ที่ข้อ 3.4.1 ตีความได้ว่า เมื่อการเปลี่ยนแปลงกระทบองค์ประกอบของระบบ เช่น กระบวนการ บทบาท หรือสารสนเทศที่เป็นเอกสาร การเปลี่ยนแปลงนั้นอาจเข้าข่ายข้อ 6.3
  • ประสิทธิผล (effectiveness) ข้อ 3.13 นิยามคำนี้โดยวัดเทียบกับสิ่งที่วางแผนไว้ การประเมินประสิทธิผลของการเปลี่ยนแปลงจึงเริ่มจากการรู้ว่าองค์กรตั้งใจให้เกิดผลอะไร
  • การเฝ้าติดตาม (monitoring) ข้อ 3.20 นิยามการเฝ้าติดตามในเชิงการหาสถานะ ส่วนการวัด (measurement) นิยามแยกไว้ที่ข้อ 3.19

ข้อ 6.3 กำหนดเอกสารหรือบันทึกอะไรบ้าง

คำตอบคือ ไม่มี ข้อ 6.3 ไม่มีถ้อยคำที่ให้มีสารสนเทศที่เป็นเอกสาร ทั้งแบบมีไว้ (available) และแบบมีไว้เป็นหลักฐาน (available as evidence) ถ้าองค์กรตัดสินใจว่าแผนการเปลี่ยนแปลงเป็นสารสนเทศที่เป็นเอกสารซึ่งจำเป็นต่อประสิทธิผลของระบบ แผนนั้นก็เป็นส่วนหนึ่งของสารสนเทศที่เป็นเอกสารตามข้อ 7.5.1

ข้อที่อ่านแล้วอาจสับสนกับข้อ 6.3 คือข้อ 8.5.6 การควบคุมการเปลี่ยนแปลง (Control of changes) ซึ่งว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงในการผลิตหรือการให้บริการ ข้อ 8.5.6 ในฉบับ 2026 ให้มีสารสนเทศที่เป็นเอกสารไว้เป็นหลักฐานของผลการทบทวนการเปลี่ยนแปลง เรื่องนี้เป็นข้อกำหนดของข้อ 8.5.6 ไม่ใช่ของข้อ 6.3

ข้อ 6.3 เชื่อมกับข้ออื่นอย่างไร

ข้อ 6.3 ว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงตัวระบบ ขณะที่การเปลี่ยนแปลงประเภทอื่นมีข้อกำหนดแยกไว้ ท่านลองดูการเชื่อมโยงดังนี้

  • ข้อ 5.3 ให้ผู้บริหารระดับสูงมอบหมายความรับผิดชอบและอำนาจหน้าที่ในการดูแลให้ระบบยังคงครบถ้วน รวมถึงเมื่อมีการวางแผนและนำการเปลี่ยนแปลงระบบไปปฏิบัติ
  • ข้อ 8.1 ว่าด้วยการควบคุมการเปลี่ยนแปลงที่วางแผนไว้ในการดำเนินงาน และการทบทวนผลของการเปลี่ยนแปลงที่ไม่ได้ตั้งใจ
  • ข้อ 8.3.6 การเปลี่ยนแปลงการออกแบบและพัฒนา และข้อ 8.5.6 การควบคุมการเปลี่ยนแปลง ว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงในงานออกแบบ และในการผลิตหรือการให้บริการ ตามลำดับ
  • ข้อ 9.3.2 นำการเปลี่ยนแปลงของประเด็นภายนอกและภายในเป็นปัจจัยนำเข้าอย่างหนึ่งของการทบทวนโดยฝ่ายบริหาร และข้อ 9.3.3 ให้ผลลัพธ์ของการทบทวนรวมถึงความจำเป็นในการเปลี่ยนแปลงระบบ การทบทวนโดยฝ่ายบริหารจึงเป็นจุดหนึ่งที่การตัดสินใจเปลี่ยนแปลงระบบเริ่มต้นได้
  • ภาคผนวก A.6.3 ชี้ว่าการเปลี่ยนแปลงบางอย่างอาจส่งผลทางลบต่อความสามารถในการบรรลุวัตถุประสงค์ และบางอย่างอาจบ่งชี้โอกาสในการปรับปรุง

ส่วนที่ 2 ผู้ตรวจประเมินอาจถามและขอดูอะไรในข้อ 6.3

ใครเป็นผู้ตอบข้อนี้

ผู้ตอบข้อ 6.3 ในองค์กรของท่านอาจมีสองกลุ่ม กลุ่มแรกคือผู้บริหารระดับสูงหรือผู้ที่ตัดสินใจเปลี่ยนแปลงระบบ ผู้ตรวจประเมินอาจถามว่าในรอบที่ผ่านมามีการเปลี่ยนแปลงระบบเรื่องใดบ้าง และการตัดสินใจนั้นเกิดขึ้นในเวทีใด เช่น การทบทวนโดยฝ่ายบริหาร กลุ่มที่สองคือผู้ที่ได้รับมอบหมายให้ดำเนินการเปลี่ยนแปลง เช่น ผู้จัดการของหน่วยงานที่ถูกรวม หรือผู้ดูแลระบบเอกสาร ผู้ตรวจประเมินอาจขอให้เล่าว่าเตรียมการอย่างไร และรู้ได้อย่างไรว่าหลังเปลี่ยนแล้วได้ผล

ผู้ตรวจประเมินดูอะไร จากที่ไหน

สุดท้ายมาดูว่าในการตรวจจริง ผู้ตรวจประเมินอาจค้นหาการเปลี่ยนแปลงระบบจากแหล่งที่องค์กรมีอยู่แล้ว แล้วจึงไล่ดูต่อ ท่านลองไล่ดูไปพร้อมกันได้ดังนี้

  • ร่องรอยของการเปลี่ยนแปลง ผู้ตรวจประเมินอาจเทียบผังองค์กร รายการเอกสาร หรือรายงานการทบทวนโดยฝ่ายบริหาร กับฉบับที่เห็นในการตรวจครั้งก่อน เมื่อพบสิ่งที่เปลี่ยนไป เช่น หน่วยงานถูกรวม หรือระบบเอกสารย้ายไปอยู่ในโปรแกรม ผู้ตรวจประเมินอาจถามว่าองค์กรวางแผนการเปลี่ยนแปลงนั้นอย่างไร
  • การเตรียมการก่อนเปลี่ยน ผู้ตรวจประเมินอาจขอดูว่าก่อนวันเปลี่ยน ทรัพยากรและสารสนเทศที่ผู้ปฏิบัติงานต้องใช้พร้อมหรือไม่ เช่น ผู้ใช้งานโปรแกรมใหม่ได้รับสิทธิ์เข้าถึงและคู่มือการใช้งานแล้วหรือยัง
  • การติดตามผลหลังเปลี่ยน ผู้ตรวจประเมินอาจถามว่าองค์กรกำหนดไว้อย่างไรว่าจะดูประสิทธิผลของการเปลี่ยนแปลงจากอะไร และผลที่ได้จนถึงวันตรวจเป็นอย่างไร

ในมุมของผู้ตรวจประเมิน เมื่อข้อ 6.3 ไม่ได้บังคับให้มีเอกสาร หลักฐานของข้อนี้อาจมาจากการสัมภาษณ์และร่องรอยของงานจริง เช่น บันทึกการประชุมที่ตัดสินใจเปลี่ยนแปลง หรือรายงานติดตามผลหลังเปลี่ยน ผู้ตรวจประเมินอาจเดินไปดูหน้างานที่ได้รับผลจากการเปลี่ยนแปลง เพื่อดูว่าสิ่งที่วางแผนไว้เกิดขึ้นจริงที่หน้างานหรือไม่

แนวทางเตรียมตัวก่อนวันตรวจ

ต่อไปนี้คือคำถามสามข้อที่ท่านใช้ตรวจตัวเองล่วงหน้าได้

  • ตรวจตัวเองว่า องค์กรระบุได้หรือไม่ว่าในรอบที่ผ่านมามีการเปลี่ยนแปลงระบบการจัดการคุณภาพเรื่องใดบ้าง และแยกได้หรือไม่ว่าเรื่องใดเป็นการเปลี่ยนแปลงในการผลิตหรือการให้บริการตามข้อ 8.5.6
  • ตรวจตัวเองว่า สำหรับการเปลี่ยนแปลงระบบแต่ละเรื่อง องค์กรตอบได้หรือไม่ว่าตั้งใจให้เกิดผลอะไร
  • ตรวจตัวเองว่า องค์กรมีข้อมูลหรือไม่ว่าการเปลี่ยนแปลงที่ทำไปแล้วได้ผลตามที่ตั้งใจ

กรณีตัวอย่าง (กรณีสมมติ) — โรงงานปั๊มขึ้นรูปชิ้นส่วนโลหะในจังหวัดระยอง

บริษัทแห่งหนึ่งปั๊มขึ้นรูปชิ้นส่วนโลหะส่งให้ผู้ผลิตเครื่องปรับอากาศ ต้นปี ค.ศ. 2026 ฝ่ายบริหารตัดสินใจย้ายการควบคุมเอกสารจากแฟ้มกระดาษไปอยู่ในโปรแกรมจัดการเอกสารบนเครือข่ายของบริษัท และกำหนดวันเริ่มใช้เป็นวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 2026 ฝ่ายคุณภาพนำขั้นตอนการทำงานและแบบฟอร์มเข้าโปรแกรมได้ครบตามกำหนด และหัวหน้าแผนกได้รับสิทธิ์เข้าใช้งานแล้ว

สามเดือนต่อมา ที่สายการผลิตที่ 3 ยังมีแบบฟอร์มตรวจสอบชิ้นงานฉบับกระดาษเดิมแขวนอยู่ข้างเครื่อง เพราะในพื้นที่ผลิตไม่มีจุดที่พนักงานหน้าเครื่องใช้เข้าโปรแกรมได้ ฝ่ายคุณภาพถือว่าการย้ายระบบเสร็จแล้วตั้งแต่วันเริ่มใช้ และยังไม่มีผู้ใดกำหนดว่าจะดูผลของการย้ายระบบจากอะไร คำถามที่บริษัทนี้อาจกลับไปพิจารณามีดังนี้

  • ก่อนวันเริ่มใช้ บริษัทได้พิจารณาหรือไม่ว่าสารสนเทศที่พนักงานหน้าเครื่องต้องใช้ จะเข้าถึงได้จากที่ใด
  • บริษัทตั้งใจให้การย้ายระบบเอกสารเกิดผลอะไร และบริษัทดูจากอะไรว่าผลนั้นเกิดขึ้นจริง

คำถามที่ควรตอบได้

  1. การเปลี่ยนแปลงระบบการจัดการคุณภาพที่เกิดขึ้นในรอบที่ผ่านมามีเรื่องใดบ้าง และการตัดสินใจเปลี่ยนแต่ละเรื่องเกิดขึ้นในเวทีใด
  2. เลือกการเปลี่ยนแปลงหนึ่งเรื่อง องค์กรตั้งใจให้เกิดผลอะไร และกำหนดไว้อย่างไรว่าจะดูประสิทธิผลจากอะไร
  3. องค์กรใช้เกณฑ์อะไรแยกการเปลี่ยนแปลงระบบตามข้อ 6.3 ออกจากการเปลี่ยนแปลงในการผลิตหรือการให้บริการตามข้อ 8.5.6

ที่มา: ISO 9001:2026 ข้อ 3.4.1 ระบบการจัดการคุณภาพ (quality management system), ข้อ 3.13 ประสิทธิผล (effectiveness), ข้อ 3.19 การวัด (measurement), ข้อ 3.20 การเฝ้าติดตาม (monitoring), ข้อ 5.3 บทบาท ความรับผิดชอบ และอำนาจหน้าที่ (Roles, responsibilities and authorities), ข้อ 6.1 การดำเนินการเพื่อจัดการความเสี่ยงและโอกาส (Actions to address risks and opportunities), ข้อ 6.2 วัตถุประสงค์ด้านคุณภาพและการวางแผนเพื่อให้บรรลุ (Quality objectives and planning to achieve them), ข้อ 6.3 การวางแผนการเปลี่ยนแปลง (Planning of changes), ข้อ 7.5 สารสนเทศที่เป็นเอกสาร (Documented information), ข้อ 8.1 การวางแผนและควบคุมการดำเนินงาน (Operational planning and control), ข้อ 8.3.6 การเปลี่ยนแปลงการออกแบบและพัฒนา (Design and development changes), ข้อ 8.5.6 การควบคุมการเปลี่ยนแปลง (Control of changes), ข้อ 9.3 การทบทวนโดยฝ่ายบริหาร (Management review), ภาคผนวก A.6.3 การวางแผนการเปลี่ยนแปลง (Planning of changes)

ข้อ 6.3 เป็นข้อสั้นที่ว่าด้วยช่วงเวลาที่ระบบกำลังเปลี่ยนจากแบบเดิมไปสู่แบบใหม่ คำถามที่องค์กรอาจใช้ทบทวนตนเองคือ ตั้งใจให้การเปลี่ยนแปลงเกิดผลอะไร และรู้ได้อย่างไรว่าเกิดผลนั้น ท่านอาจลองเลือกการเปลี่ยนแปลงระบบหนึ่งเรื่อง แล้วไล่ดูตามประเด็นในบทความนี้ ทีละขั้นตามจังหวะขององค์กรเอง

อ่านต่อในบทความที่เกี่ยวข้อง

บทความนี้เรียบเรียงขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เรียบเรียงเพื่ออธิบายและตีความข้อกำหนดของ ISO 9001:2026 ไม่ใช่การแปลหรือทำซ้ำเนื้อหาของมาตรฐาน ตัวอย่างทั้งหมดเป็นกรณีสมมติเพื่อประกอบคำอธิบาย การนำไปใช้จริงให้ยึดตัวมาตรฐานฉบับจริงเป็นหลัก

หลักสูตรข้อกำหนดและการตรวจติดตามภายใน ISO 9001

EQA จัดหลักสูตรอบรมข้อกำหนดและการตรวจติดตามภายใน ISO 9001 และเป็นหน่วยรับรองที่ตรวจรับรอง ISO 9001 หลักสูตรมีเนื้อหาเชิงหลักการ ไม่ใช่การให้คำปรึกษาเฉพาะราย และการเข้าอบรมกับ EQA ไม่มีผลต่อผลการตรวจประเมิน

ดูหลักสูตรอบรม ISO 9001 ขอใบเสนอราคาตรวจรับรอง ISO 9001

เกี่ยวกับผู้ตรวจทานบทความ

Sriprapai Wongsrikul

ศรีประไพ วงศ์ศรีกุล (Sriprapai Wongsrikul)

วิทยากร / ผู้ตรวจประเมิน – มาตรฐานความปลอดภัยอาหาร · วิทยากรที่ได้รับอนุมัติจาก BRCGS (Food Issue 9, Packaging Issue 7, Gluten-Free Issue 4) · FSPCA Lead Instructor (PCQI)

ตรวจสอบรายชื่อในทะเบียน BRCGS Approved Training Partner ↗

  • ปริญญาโท การจัดการอุตสาหกรรม (มหาวิทยาลัยรามคำแหง) · ปริญญาตรี วิทยาศาสตร์ จุลชีววิทยา (มจธ.)
  • ประสบการณ์ในอุตสาหกรรมผลิตพริกไทยและเครื่องเทศ 7 ปี ก่อนเริ่มงานตรวจประเมินตั้งแต่ปี 2006 กับหน่วยรับรองที่ได้รับการรับรองระบบงานจาก UKAS, ANAB หรือ JAS-ANZ
  • ตรวจประเมิน BRCGS Food Safety, FSSC 22000, ISO 22000, GMP/GHPs และ HACCP, ISO 9001 และ ISO 14001 รวมถึงการตรวจซัพพลายเออร์ตามข้อกำหนดของผู้ค้าปลีกและผู้ผลิตอาหารระดับสากล
  • ประสบการณ์ตรวจประเมินในฮ่องกง มาเก๊า มาเลเซีย สิงคโปร์ และอินเดีย · พัฒนาผู้ตรวจประเมินในบทบาท Operations Manager และการอนุมัติผู้ตรวจประเมินในประเทศจีน
  • เคยเป็นวิทยากรที่ได้รับอนุมัติสำหรับหลักสูตร ISO 22000 / FSSC 22000 Lead Auditor ที่ขึ้นทะเบียนกับ IRCA

ภาษาที่สอน: ไทยและอังกฤษ

ดูประวัติและบทความทั้งหมดที่ตรวจทาน →

หลักสูตรที่เกี่ยวข้อง

ISO 9001 ระบบบริหารคุณภาพ

EQA Thailand เปิดอบรมหลักสูตรนี้ และเป็นหน่วยตรวจรับรอง (Certification Body) ที่สามารถตรวจรับรองระบบตามมาตรฐานนี้ได้ด้วย

ดูรายละเอียดหลักสูตร

BRCGS (Food Safety / Packaging / Gluten-Free)

EQA Thailand เปิดอบรมหลักสูตรนี้

ดูรายละเอียดหลักสูตร

หลักสูตรมีเนื้อหาเป็นการทั่วไป ไม่ใช่การให้คำปรึกษาเฉพาะราย และการเข้าอบรมไม่มีผลต่อผลการตรวจประเมิน

อบรมกับ EQA Thailand

หลักสูตรที่ตรงกับบทความนี้

อบรมข้อกำหนด ISO 9001:2026 ระบบบริหารคุณภาพ (1 วัน)

รอบ Public ถัดไป 21 ธันวาคม 2026 · 1 วัน · ฿3,500 ต่อท่าน (ยังไม่รวม VAT 7%)

สมัครรอบนี้ดูรายละเอียดหลักสูตร

อบรมการตรวจติดตามภายใน ISO 9001:2026 (Internal Audit)

รอบ Public ถัดไป 28 ธันวาคม 2026 · 1 วัน · ฿3,500 ต่อท่าน (ยังไม่รวม VAT 7%)

สมัครรอบนี้ดูรายละเอียดหลักสูตร

มีคำถามก่อนสมัคร ทักทีมงานได้เลย ถามทาง LINE

ขอการรับรอง ISO 9001 กับ EQA

กรอกใบสมัครขอรับรอง ISO 9001

EQA เป็นหน่วยรับรอง (Certification Body) จึงไม่ให้คำปรึกษาในการจัดทำระบบ บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป

ติดตามบทความและตารางอบรมใหม่ ๆ ได้ที่เพจ Facebook ของ EQA Thailand

ติดตามเพจ EQA Thailand
แชตทาง LINE