เตรียมความพร้อมกับการตรวจมาตรฐาน ISO 14001 ในเรื่อง ขั้นตอนและเอกสารการจัดการขยะ

สำหรับการตรวจประเมินมาตรฐาน ISO14001 ต้องยอมรับว่า การจัดการเรื่องขยะที่เกิดขึ้นจาก กิจกรรมของบริษัทนั้นเป็นเรื่องสำคัญไม่น้อย เพื่อให้ท่านสามารถดูแลและเตรียมความพร้อมเพื่อผ่านการตรวจจาก ผู้ตรวจ (Auditor)  เอกสารนี้แสดงขั้นตอนและเอกสารที่จำเป็นในการจัดการขยะตามกฎหมายสิ่งแวดล้อมไทย สำหรับเจ้าหน้าที่สิ่งแวดล้อมและผู้ดูแลการจัดการขยะ

กระบวนการจัดการขยะตามลำดับขั้นตอน

ขั้นที่ 1: การเก็บรวบรวมขยะ

จัดถังขยะแยกสีตามประเภท คัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง และบันทึกปริมาณขยะแต่ละวัน

ขั้นที่ 2: การจัดทำเอกสารเบื้องต้น

บันทึกประเภทและปริมาณขยะที่เกิดขึ้น จัดทำแบบฟอร์มตามข้อกำหนด

ขั้นที่ 3: การขนส่งขยะ

ออกใบกำกับการขนส่งเพื่อติดตามขยะจากจุดเริ่มต้นถึงจุดกำจัด

การแยกประเภทขยะและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

1. ขยะทั่วไป (ถังสีน้ำเงิน)

เศษอาหาร กระดาษ พลาสติกที่รีไซเคิลไม่ได้

กฎหมาย: พ.ร.บ.รักษาความสะอาดฯ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2560

2. ขยะรีไซเคิล (ถังสีเหลือง)

แก้ว กระดาษ กระป๋อง พลาสติกที่รีไซเคิลได้

กฎหมาย: ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่องการจัดการมูลฝอย พ.ศ. 2565

3. ขยะอันตราย (ถังสีแดง)

แบตเตอรี่ หลอดไฟ สารเคมี ภาชนะบรรจุสารเคมี

กฎหมาย: ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่องระบบเอกสารกำกับการขนส่งของเสียอันตราย พ.ศ. 2566

4. ขยะอินทรีย์ (ถังสีเขียว)

เศษอาหาร เศษผัก ผลไม้ เศษใบไม้

กฎหมาย: พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมฯ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561

5. ขยะติดเชื้อ (ถังสีส้ม)

ของมีคม วัสดุปนเปื้อนเลือดหรือสารคัดหลั่ง

กฎหมาย: กฎกระทรวงว่าด้วยการกำจัดมูลฝอยติดเชื้อ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2567

เอกสารที่ต้องจัดทำในแต่ละขั้นตอน

ขั้นที่ 1: เอกสารการเก็บรวบรวมขยะ

• ขยะทั่วไป: บันทึกยอดขยะประจำวัน, แบบรายงานการจัดการขยะมูลฝอยชุมชน
• ขยะรีไซเคิล: บันทึกปริมาณขยะรีไซเคิลประจำวัน, หลักฐานการขายวัสดุรีไซเคิล
• ขยะอันตราย: แบบฟอร์ม กอ.1, แบบฟอร์ม กอ.2, แบบฟอร์ม สก.1
• ขยะอินทรีย์: บันทึกปริมาณขยะอินทรีย์ประจำวัน, บันทึกการนำขยะอินทรีย์ไปใช้ประโยชน์
• ขยะติดเชื้อ: ทะเบียนขยะติดเชื้อ

ขั้นที่ 2: เอกสารการบันทึกและจัดเก็บ

• บันทึกยอดขยะ: ติดตามปริมาณและประเภทขยะ ข้อมูลการเกิดขยะ การเก็บรักษา การบำบัด และการกำจัด
• แผนผังการจัดการน้ำเสีย: ระบบบำบัดน้ำเสีย ถังเก็บ จุดเติมสารเคมี จุดเก็บตัวอย่าง จุดระบายน้ำ
• แบบฟอร์ม กอ.1: ใบอนุญาตจัดการขยะอุตสาหกรรม รายละเอียดลักษณะ ปริมาณ วิธีเก็บรักษา และวิธีกำจัดขยะ
• บันทึกการจัดการขยะติดเชื้อ: ระบุวันที่เก็บ ปริมาณ ประเภท วิธีบำบัด และสถานที่กำจัด เก็บไว้อย่างน้อย 3 ปี

ขั้นที่ 3: เอกสารการขนส่งขยะ

• ขยะทั่วไป: บันทึกปริมาณขยะขาออกและใบชั่งน้ำหนัก เก็บหลักฐานอย่างน้อย 1 ปี
• ขยะรีไซเคิล: หลักฐานการรับซื้อจากผู้รับซื้อที่ได้รับอนุญาต
• ขยะอันตราย: ใบกำกับการขนส่งของเสียอันตราย (Manifest)
• ขยะอินทรีย์: บันทึกปริมาณและใบส่งมอบ
• ขยะติดเชื้อ: ใบกำกับการขนส่งมูลฝอยติดเชื้อ, แบบรายงานการจัดการมูลฝอยติดเชื้อ

ข้อกำหนดการขนส่งตามประเภทขยะ

1. ขยะทั่วไปและขยะรีไซเคิล

• ใช้รถบรรทุกขยะที่มีระบบปิดมิดชิด
• บันทึกปริมาณขยะขาออกและใบชั่งน้ำหนัก
• เก็บเอกสารหลักฐานอย่างน้อย 1 ปี
• แยกประเภทวัสดุตามมาตรฐานผู้รับซื้อ
• จัดทำหลักฐานการรับซื้อจากผู้รับซื้อที่ได้รับอนุญาต

2. ขยะอินทรีย์

• ใช้รถบรรทุกที่มีระบบควบคุมกลิ่นและน้ำชะขยะ
• ขนส่งภายใน 24 ชั่วโมงหลังการเก็บรวบรวม
• จัดทำบันทึกปริมาณและใบส่งมอบ

3. ขยะอันตราย

• ใช้รถขนส่งที่ได้รับอนุญาตพิเศษ มีเครื่องหมาย UN Code
• มีใบกำกับการขนส่งของเสียอันตราย (Manifest)
• ผู้ขับขี่ต้องผ่านการอบรมและมีใบอนุญาต
• มีอุปกรณ์ป้องกันอุบัติเหตุและแผนฉุกเฉิน
• แยกประเภทตามความเข้ากันไม่ได้

4. ขยะติดเชื้อ

• ใช้รถขนส่งเฉพาะที่ได้รับอนุญาตจากกรมอนามัย
• รถต้องมีระบบควบคุมอุณหภูมิไม่เกิน 10°C
• มีสัญลักษณ์มูลฝอยติดเชื้อชัดเจน
• ใช้ใบกำกับการขนส่งตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข
• ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อรถหลังการขนส่ง

องค์กรที่มุ่งสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืนจำเป็นต้องมีระบบจัดการขยะที่มีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับมาตรฐานสากล โดย ISO 14001:2015 เป็นมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมที่ช่วยให้องค์กร:

✅ ควบคุมกระบวนการจัดการขยะตั้งแต่ต้นทาง

✅ ปฏิบัติตามกฎหมายสิ่งแวดล้อมของไทยอย่างครบถ้วน

✅ ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

หัวใจสำคัญของระบบ:

1. คัดแยกขยะ 5 ประเภทอย่างเป็นระบบ (ทั่วไป, รีไซเคิล, อันตราย, อินทรีย์, ติดเชื้อ)
2. การจัดทำเอกสารอย่างเป็นขั้นตอน (เก็บ – บันทึก – ขนส่ง)
3. การใช้ยานพาหนะและกระบวนการขนส่งเฉพาะตามกฎหมายกำหนด
4. การจัดทำแผนควบคุม ตรวจสอบ และติดตามผลอย่างต่อเนื่อง

แนวโน้มสำคัญ:

🌍 ภาวะโลกร้อนทำให้องค์กรต้องมีความรับผิดชอบมากขึ้นต่อสิ่งแวดล้อม

🚛 การจัดการขยะอินทรีย์และขยะอันตรายจะเป็นจุดเน้นของกฎหมายและภาคธุรกิจ

📊 เทคโนโลยี เช่น AI และ IoT จะถูกนำมาใช้ในระบบคัดแยกและติดตามการจัดการขยะมากขึ้น

📄 เอกสารและการตรวจสอบย้อนกลับจะกลายเป็นสิ่งจำเป็นต่อความโปร่งใสขององค์กร

การจัดการขยะจึงไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของการกำจัด แต่คือกลยุทธ์สำคัญในการสร้างองค์กรสีเขียวที่พร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของโลก

กฎระเบียบและประกาศกระทรวงที่เกี่ยวข้อง

พ.ร.บ.โรงงาน (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2562

กฎหมายหลักควบคุมการจัดการขยะอุตสาหกรรม มาตรา 8 12 และ 13 กำหนดการจัดการ บำบัด และกำจัดขยะ กรมโรงงานอุตสาหกรรมบังคับใช้ผ่านการอนุญาตและตรวจสอบ

ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม พ.ศ. 2567

กำหนดระบบจำแนกขยะอันตรายและขยะอุตสาหกรรมไม่อันตราย ระบุลักษณะอันตราย 13 ประเภทและข้อกำหนดการจัดการ ต้องกรอกแบบฟอร์ม กอ.1

พ.ร.บ.สาธารณสุข (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2563

ครอบคลุมการจัดการขยะมูลฝอยชุมชนและขยะติดเชื้อ บังคับใช้โดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นผ่านค่าธรรมเนียมและข้อบัญญัติท้องถิ่น

พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมฯ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561

ให้กรอบการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมสำหรับสถานที่จัดการขยะ กรมควบคุมมลพิษกำหนดมาตรฐานการจัดการและกำจัดขยะ

การเก็บเอกสารเหล่านี้จำเป็นทั้งเพื่อปฏิบัติตามกฎหมายและเพื่อการรับรอง ISO 14001 ควรตรวจสอบบันทึกอย่างสม่ำเสมอเพื่อปรับปรุงการจัดการขยะ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

มาตรฐานและองค์กรด้านสิ่งแวดล้อม

• ISO 14001:2015: มาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม, องค์การระหว่างประเทศว่าด้วยการมาตรฐาน (ISO), www.iso.org/iso-14001
• กรมควบคุมมลพิษ: คู่มือแนวทางการจัดการของเสียสำหรับภาคอุตสาหกรรม, 2565, www.pcd.go.th
• กรมโรงงานอุตสาหกรรม: คู่มือการจัดการกากอุตสาหกรรม, 2566, www.diw.go.th

กฎหมายและข้อบังคับ

• ราชกิจจานุเบกษา: พระราชบัญญัติโรงงาน (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2562, www.ratchakitcha.soc.go.th
• กระทรวงอุตสาหกรรม: ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่องระบบเอกสารกำกับการขนส่งของเสียอันตราย พ.ศ. 2566, www.industry.go.th
• กระทรวงสาธารณสุข: กฎกระทรวงว่าด้วยการกำจัดมูลฝอยติดเชื้อ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2567, www.moph.go.th

คู่มือและแนวทางปฏิบัติ

• สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย: คู่มือการจัดการขยะอย่างยั่งยืนสำหรับสถานประกอบการ, 2565, www.tei.or.th
• กรมอนามัย: แนวทางการจัดการมูลฝอยติดเชื้อสำหรับสถานบริการสาธารณสุข, 2566, www.anamai.moph.go.th
• กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม: คู่มือการคัดแยกขยะตามประเภท, 2565, www.deqp.go.th

เอกสารนี้อ้างอิงและรวบรวมข้อมูลจากแหล่งที่เชื่อถือได้ตามที่ระบุข้างต้น ผู้ใช้งานควรตรวจสอบเวอร์ชันล่าสุดของกฎหมายและข้อบังคับจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยตรง เนื่องจากอาจมีการเปลี่ยนแปลงหรือปรับปรุงข้อกำหนดต่างๆ (วันที่ 6 กรกฎาคม 2568)