ISO 45001 ข้อ 6.1.2.3 การประเมินโอกาสด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย: โอกาสไม่ใช่ความเสี่ยงที่มองกลับด้าน

ตำแหน่งของข้อ 6.1.2.3 ในโครงสร้างข้อ 6.1

ข้อ 6.1.2 ของ ISO 45001:2018 ประกอบด้วยสามข้อย่อย ได้แก่ ข้อ 6.1.2.1 การชี้บ่งอันตราย (Hazard identification) ข้อ 6.1.2.2 การประเมินความเสี่ยงด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยและความเสี่ยงอื่น ๆ ต่อระบบการจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย (Assessment of OH&S risks and other risks to the OH&S management system) และข้อ 6.1.2.3 ซึ่งเป็นคู่ขนานของข้อ 6.1.2.2 ในฝั่งโอกาส ผู้เรียบเรียงเห็นว่าการมีข้อย่อยแยกต่างหากอ่านได้ว่าการประเมินโอกาสเป็นกระบวนการที่องค์กรต้องแสดงให้เห็นได้แยกจากการประเมินความเสี่ยง ไม่ใช่ผลพลอยได้ของการประเมินความเสี่ยง

คำว่าโอกาสด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย (OH&S opportunity) มีนิยามอยู่ในข้อ 3 ของมาตรฐาน ซึ่งผู้อ่านต้องเปิดเทียบจากตัวมาตรฐาน จุดที่ผู้เรียบเรียงขอเน้นจากนิยามนั้นคือ นิยามผูกโอกาสไว้กับ “สถานการณ์” โอกาสจึงเป็นสิ่งที่มีอยู่ในช่วงเวลาหนึ่ง เช่น ช่วงที่กำลังจะเปลี่ยนเครื่องจักร หรือช่วงที่กำลังจะย้ายสำนักงาน ผู้เรียบเรียงเห็นว่าถ้ากระบวนการขององค์กรไม่รองรับจังหวะเวลาเช่นนี้ โอกาสลักษณะนี้อาจไม่ถูกนำมาประเมินก่อนที่การตัดสินใจจะเกิดขึ้น

ผู้เรียบเรียงอ่านข้อ 6.1.2.3 อย่างไร

ข้อ 6.1.2.3 กำหนดให้องค์กรมีกระบวนการประเมินโอกาส และจำแนกโอกาสที่ต้องประเมินไว้มากกว่าหนึ่งประเภท รายการนั้นผู้อ่านต้องเปิดจากตัวมาตรฐาน ตัวอย่างหนึ่งของสถานการณ์ที่ข้อกำหนดให้นำมาพิจารณาคือการเปลี่ยนแปลงที่องค์กรวางแผนไว้ ผลที่ตามมาซึ่งผู้เรียบเรียงเห็นว่าสำคัญต่อการออกแบบกระบวนการ คือโอกาสไม่ได้มีที่มาจากช่องทางเดียว บางส่วนมีที่มาจากแผนงานของฝ่ายผลิต ฝ่ายวิศวกรรม หรือฝ่ายบุคคล บางส่วนมีที่มาจากผลการตรวจติดตามภายใน การทบทวนของฝ่ายบริหาร และการปรึกษาหารือกับผู้ปฏิบัติงานตามข้อ 5.4 การปรึกษาหารือและการมีส่วนร่วมของผู้ปฏิบัติงาน (Consultation and participation of workers) คำถามที่ตามมาคือ ช่องทางรับข้อมูลของกระบวนการประเมินโอกาสครอบคลุมทั้งแผนงานของฝ่ายอื่นและผลการทบทวนระบบหรือไม่

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าข้อนี้ไม่ได้บังคับอะไร

ข้อ 6.1.2.3 ไม่ได้กำหนดวิธีการประเมิน ไม่ได้กำหนดเกณฑ์การให้คะแนน และไม่ได้กำหนดรูปแบบเอกสารสำหรับโอกาส ส่วนข้อ 6.1.1 ทั่วไป (General) มีข้อกำหนดเรื่องเอกสารสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับข้อนี้ ซึ่งผู้อ่านต้องเปิดจากตัวมาตรฐาน ผู้เรียบเรียงเห็นว่าประเด็นจึงไม่ใช่ชื่อทะเบียนที่องค์กรใช้ แต่คือองค์กรแสดงได้หรือไม่ว่าโอกาสใดถูกประเมินและถูกตัดสินใจอย่างไร

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าอีกสิ่งที่ข้อนี้ไม่ได้บังคับคือการต้องดำเนินการตามทุกโอกาสที่พบ ข้อ 6.1.2.3 ว่าด้วยการประเมิน ส่วนการวางแผนสิ่งที่จะดำเนินการต่อโอกาสเป็นเรื่องของข้อ 6.1.4 การวางแผนการดำเนินการ (Planning action) และเกี่ยวข้องกับข้อ 6.2 วัตถุประสงค์ด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยและการวางแผนเพื่อบรรลุ (OH&S objectives and planning to achieve them) ผู้เรียบเรียงเห็นว่าองค์กรที่ประเมินโอกาสหนึ่งแล้วตัดสินใจไม่ดำเนินการ ยังต้องตอบผู้ตรวจประเมินได้ว่าการตัดสินใจนั้นผ่านการประเมินอย่างไร และเชื่อมไปยังการวางแผนตามข้อ 6.1.4 ที่ใด

เส้นแบ่งสามคู่ที่ผู้เรียบเรียงเห็นว่าต่างกัน

โอกาส ไม่เท่ากับ มาตรการควบคุมความเสี่ยง ผู้เรียบเรียงเห็นว่าการติดการ์ดเครื่องจักรเพิ่มเพื่อลดความเสี่ยงที่ประเมินไว้เป็นการดำเนินการต่อความเสี่ยงตามข้อ 6.1.4 และข้อ 8.1.2 การกำจัดอันตรายและการลดความเสี่ยงด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย (Eliminating hazards and reducing OH&S risks) ส่วนโอกาสคือสถานการณ์ที่ทำให้องค์กรขยายผลเกินกว่าการควบคุมสิ่งที่มีอยู่ องค์กรที่คัดลอกรายการมาตรการควบคุมทั้งหมดลงในช่องโอกาส จึงต้องตอบได้ว่าสิ่งใดในรายการนั้นเป็นสถานการณ์ตามนิยามของโอกาส

โอกาสด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย ไม่เท่ากับ โอกาสทางธุรกิจ ผู้เรียบเรียงเห็นว่าการได้ลูกค้ารายใหม่จากการมีใบรับรองอาจเป็นโอกาสขององค์กร แต่จะเป็นโอกาสในความหมายของข้อ 6.1.2.3 ได้ก็ต่อเมื่อชี้ได้ว่าสถานการณ์นั้นเข้าประเภทโอกาสที่ข้อ 6.1.2.3 กำหนดไว้อย่างไร

การประเมิน ไม่เท่ากับ การรับทราบ ผู้เรียบเรียงเห็นว่ารายงานการประชุมที่บันทึกว่ารับทราบโอกาสในการปรับปรุง โดยไม่มีร่องรอยว่าประเมินอย่างไรและตัดสินใจอย่างไร ยังไม่แสดงให้เห็นกระบวนการประเมินตามข้อกำหนด

คำถามที่ควรตอบได้

1. ข้อเสนอจากผู้ปฏิบัติงานตามข้อ 5.4 ที่ไม่ใช่การรายงานอันตราย ถูกนำเข้าสู่การประเมินโอกาสด้วยหรือไม่ หรือถูกเก็บไว้เป็นข้อเสนอแนะทั่วไป (ที่มา: ข้อ 6.1.2.3 เชื่อมกับข้อ 5.4)
2. ในรอบปีที่ผ่านมา มีโอกาสรายการใดที่ประเมินแล้วตัดสินใจไม่ดำเนินการ และองค์กรแสดงการตัดสินใจนั้นต่อผู้ตรวจประเมินอย่างไร (ที่มา: ข้อ 6.1.2.3 เชื่อมกับข้อ 6.1.4)
3. เมื่อฝ่ายอื่นวางแผนเปลี่ยนแปลงกระบวนการหรือสถานที่ กระบวนการขององค์กรทำให้ผู้รับผิดชอบด้านความปลอดภัยเห็นแผนนั้นในจังหวะใด และจังหวะนั้นยังเปลี่ยนแปลงการตัดสินใจได้หรือไม่ (ที่มา: ข้อ 6.1.2.3 เชื่อมกับข้อ 8.1.3)

อ่านต่อในบทความที่เกี่ยวข้อง

• ISO 45001 ข้อ 6.1.2 การชี้บ่งอันตรายและการประเมินความเสี่ยงและโอกาส ตีความข้อกำหนด
• ISO 45001 ข้อ 6.1.4 การวางแผนการดำเนินการ
• ISO 45001 ข้อ 6.2 วัตถุประสงค์ด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย และการวางแผนเพื่อบรรลุ
• ISO 45001 ข้อ 8.1.3 การจัดการการเปลี่ยนแปลง
• ISO 45001 ข้อ 10.3 การปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง
• การตรวจรับรอง ISO 45001 กับ EQA

บทความนี้เรียบเรียงขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เรียบเรียงเพื่ออธิบายและตีความข้อกำหนดของ ISO 45001:2018 ไม่ใช่การแปลหรือทำซ้ำเนื้อหาของมาตรฐาน ตัวอย่างทั้งหมดเป็นกรณีสมมติเพื่อประกอบคำอธิบาย การนำไปใช้จริงให้ยึดตัวมาตรฐานฉบับจริงเป็นหลัก