ISO 45001 ข้อ 7.1 ทรัพยากร: การกำหนดมาก่อนการจัดหา และหลักฐานอยู่ที่การตัดสินใจ

ISO 45001:2018 ข้อ 7.1 ทรัพยากร (Resources) เป็นข้อกำหนดประโยคเดียวที่มีกริยาสองคำ คือ กำหนด (determine) และ จัดหา (provide) ผู้เรียบเรียงเห็นว่ากริยาคำที่สองมีหลักฐานที่จับต้องได้ เช่น ใบสั่งซื้ออุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลหรืองบประมาณด้านความปลอดภัย ส่วนกริยาคำแรกเป็นส่วนที่ต้องอ่านจากการตัดสินใจขององค์กร บทความนี้อธิบายว่าข้อ 7.1 ครอบคลุมอะไร ข้อนี้เชื่อมกับข้ออื่นของมาตรฐานอย่างไร และยกกรณีสมมติของโรงงานในประเทศไทยเพื่อแสดงว่า “กำหนด” กับ “จัดหา” ต่างกันอย่างไร

สรุปสั้นก่อน

• ข้อ 7.1 ว่าด้วยทรัพยากรที่ระบบการจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัยต้องใช้ตลอดอายุของระบบ ไม่ได้จำกัดอยู่ที่งบประมาณของโครงการใดโครงการหนึ่ง
• ข้อ 7.1 ไม่ได้แยกประเภททรัพยากรเป็นข้อย่อย ตัวอย่างประเภทของทรัพยากรอยู่ในภาคผนวก A ซึ่งเป็นส่วนแนะนำ (informative) ไม่ใช่ข้อกำหนด
• ผู้เรียบเรียงเห็นว่าหลักฐานของคำว่า “กำหนด” อ่านได้จากข้ออื่นที่เกี่ยวข้องกับทรัพยากร เช่น การวางแผนเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ตามข้อ 6.2.2 และผลลัพธ์ของการทบทวนของฝ่ายบริหารตามข้อ 9.3 มากกว่าจากเอกสารที่ตั้งชื่อว่า “ทรัพยากร”

ขอบเขตของข้อ 7.1

ข้อ 7.1 กล่าวถึงทรัพยากรที่จำเป็นสำหรับระบบการจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย ผู้เรียบเรียงเห็นว่าจุดที่มีน้ำหนักคือขอบเขตของเวลา ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่ที่ช่วงจัดทำระบบครั้งแรก ผู้เรียบเรียงเห็นว่ากรณีที่มีการพิจารณาทรัพยากรเฉพาะในปีที่ขอการรับรอง ทำให้เกิดคำถามว่าองค์กรพิจารณาทรัพยากรสำหรับการรักษาและการปรับปรุงระบบในปีถัดไปผ่านกลไกใด

ข้อ 7.1 ของ ISO 45001:2018 ไม่ได้แยกเป็นข้อย่อยตามประเภททรัพยากร ผู้เรียบเรียงเห็นว่าการไม่แยกข้อย่อยไม่ได้ทำให้ขอบเขตแคบลง ทรัพยากรในข้อนี้จึงตีความได้กว้างกว่าเงินและอุปกรณ์ เช่น เวลาของผู้ปฏิบัติงานที่ต้องใช้ในการปรึกษาหารือและการมีส่วนร่วมตามข้อ 5.4 ความสามารถของผู้ปฏิบัติงานตามข้อ 7.2 และข้อมูลที่ใช้ตัดสินใจ ก็เป็นทรัพยากรที่ระบบต้องใช้เช่นกัน

ความสัมพันธ์ระหว่างการกำหนดทรัพยากรและการจัดหาทรัพยากร

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าข้อ 7.1 ทำงานร่วมกับข้ออื่นของมาตรฐานเป็นลำดับ ผู้บริหารสูงสุดแสดงความมุ่งมั่นส่วนหนึ่งด้วยการทำให้ทรัพยากรที่จำเป็นมีพร้อมตามข้อ 5.1 การวางแผนเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ตามข้อ 6.2.2 มีคำถามเรื่องทรัพยากรที่ต้องใช้อยู่ในตัว และการทบทวนของฝ่ายบริหารตามข้อ 9.3 มีผลลัพธ์ที่เกี่ยวกับทรัพยากรที่จำเป็น เมื่ออ่านร่วมกัน ข้อ 7.1 จึงไม่ใช่ข้อที่ตอบได้ด้วยตัวเลขงบประมาณรวม แต่ตอบได้ด้วยร่องรอยของการตัดสินใจว่า องค์กรรู้ได้อย่างไรว่าทรัพยากรที่จำเป็นคืออะไร และรู้เมื่อใด

ตัวอย่างที่แยกสองกริยานี้ออกจากกันได้ชัด คือกรณีที่องค์กรซื้ออุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลครบตามรายการ แต่ผลการประเมินความเสี่ยงตามข้อ 6.1.2.2 นำไปสู่การเลือกมาตรการเปลี่ยนวิธีการทำงาน ซึ่งต้องใช้เวลาของหัวหน้างานในการฝึกและกำกับ ในกรณีนี้ทรัพยากรที่ “จัดหา” แล้วคืออุปกรณ์ แต่ทรัพยากรที่ “กำหนด” ไว้จากการประเมินความเสี่ยงคือเวลาของคน ผู้เรียบเรียงเห็นว่าหลักฐานของข้อ 7.1 ในกรณีนี้อยู่ที่คำถามว่า เวลาของหัวหน้างานถูกกำหนดไว้ที่ใด และใครเป็นผู้ตัดสินใจ

ทรัพยากรตามกฎหมายไทย กับทรัพยากรตามข้อ 7.1

กฎหมายไทยกำหนดทรัพยากรด้านบุคลากรความปลอดภัยไว้ส่วนหนึ่งแล้ว กฎกระทรวงการจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลเพื่อดำเนินการด้านความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อเดือนมิถุนายน 2022 กำหนดให้สถานประกอบกิจการจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับต่าง ๆ คณะกรรมการความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน และหน่วยงานความปลอดภัย ตามประเภทกิจการที่ระบุในบัญชีท้ายกฎกระทรวงและจำนวนลูกจ้างตามที่กฎกระทรวงกำหนด ข้อกำหนดตามกฎกระทรวงฉบับนี้เป็นข้อกำหนดกฎหมายที่อยู่ในขอบเขตของข้อ 6.1.3 ส่วนรูปแบบของเอกสารสารสนเทศที่องค์กรใช้บันทึกข้อกำหนดเหล่านี้เป็นเรื่องที่องค์กรเลือกเอง

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่างกฎหมายกับข้อ 7.1 เป็นดังนี้ ทรัพยากรที่กฎหมายกำหนดเป็นส่วนหนึ่งของทรัพยากรที่จำเป็น แต่ไม่ใช่ทั้งหมด เพราะทรัพยากรตามข้อ 7.1 เป็นทรัพยากรสำหรับระบบภายในขอบเขตที่องค์กรกำหนดเองตามข้อ 4.3 องค์กรที่มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับวิชาชีพครบตามกฎหมาย แต่เจ้าหน้าที่คนนั้นได้รับมอบหมายให้ดูแลงานสิ่งแวดล้อมและงานคุณภาพไปพร้อมกัน จึงเกิดคำถามว่าเวลาที่เหลือให้ระบบอาชีวอนามัยและความปลอดภัยเพียงพอต่อสิ่งที่องค์กรวางแผนไว้หรือไม่ คำถามนี้เป็นคำถามของข้อ 7.1 ไม่ใช่ของกฎหมาย

กรณีสมมติ — โรงงานแปรรูปไม้ยางพารา จังหวัดสุราษฎร์ธานี

โรงงานตั้งวัตถุประสงค์ด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยประจำปีว่าจะลดการรับสัมผัสเสียงดังของพนักงานแผนกเลื่อย แผนงานตามข้อ 6.2.2 ระบุกิจกรรมสามอย่าง ได้แก่ ติดตั้งผนังกั้นเสียงรอบเครื่องเลื่อยหลัก ตรวจสมรรถภาพการได้ยินประจำปี และอบรมการใช้อุปกรณ์ป้องกันเสียง รายงานการประชุมทบทวนของฝ่ายบริหารบันทึกว่า “อนุมัติงบประมาณตามที่เสนอ” เมื่อผู้ตรวจประเมินเปิดแผนงาน พบว่ามีช่อง “ทรัพยากรที่ต้องใช้” แต่ระบุเฉพาะจำนวนเงินของผนังกั้นเสียง ส่วนกิจกรรมตรวจสมรรถภาพการได้ยินและการอบรมไม่ได้ระบุทรัพยากรใด ในทางปฏิบัติ การตรวจสมรรถภาพการได้ยินต้องหยุดสายการผลิตครึ่งวันเพื่อให้พนักงานกะเช้าเข้าตรวจ และการอบรมต้องใช้เวลาของหัวหน้ากะซึ่งเป็นผู้สอนตามแผน

ผู้เรียบเรียงเห็นว่ากรณีนี้ไม่ได้บอกว่าโรงงานขาดทรัพยากร โรงงานอาจหยุดสายการผลิตและจัดอบรมได้จริง แต่สิ่งที่แผนงานยังไม่แสดงคือการ “กำหนด” ทรัพยากรที่ไม่ใช่ตัวเงิน คำถามที่ตามมาคือ ใครเป็นผู้ตัดสินใจเรื่องการหยุดสายการผลิต การตัดสินใจนั้นแสดงได้จากที่ใด และหากฝ่ายผลิตขอเลื่อนเพราะมีคำสั่งซื้อเร่งด่วน การตัดสินใจเลื่อนนั้นเกิดขึ้นที่ใด และเชื่อมกับวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้อย่างไร

รูปแบบของหลักฐานตามข้อ 7.1

ข้อ 7.1 ไม่ได้กำหนดให้มีแผนทรัพยากร ทะเบียนทรัพยากร หรือเอกสารสารสนเทศเฉพาะเรื่อง ผู้เรียบเรียงเห็นว่าหลักฐานของข้อ 7.1 ไม่ได้ผูกกับรูปแบบเอกสาร คำถามที่ตามมาไม่ว่าจะใช้รูปแบบใดคือ การตัดสินใจเรื่องทรัพยากรนั้นเกิดขึ้นที่ใด และองค์กรใช้การตัดสินใจนั้นจริงหรือไม่

ผู้อ่านที่ต้องการเข้าใจความเชื่อมโยงระหว่างข้อ 7.1 กับความสามารถของผู้ปฏิบัติงาน อ่านต่อได้ที่ ISO 45001 ข้อ 7.2 ความสามารถ กับ ข้อ 7.3 ความตระหนัก ต่างกันอย่างไร และผู้ที่ต้องการเห็นบทบาทของผู้บริหารสูงสุดในเรื่องทรัพยากร อ่านต่อได้ที่ ISO 45001:2018 ข้อ 5.1 ความเป็นผู้นำและความมุ่งมั่น

คำถามที่ควรตอบได้

1. หากเลือกวัตถุประสงค์ด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยหนึ่งข้อของปีนี้ องค์กรแสดงได้หรือไม่ว่าทรัพยากรที่ไม่ใช่ตัวเงินของแผนงานนั้นถูกกำหนดไว้ที่ใด และใครเป็นผู้ตัดสินใจ
   ที่มา: ข้อ 7.1 ทรัพยากร; ข้อ 6.2.2 การวางแผนเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย
2. เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานที่กฎหมายกำหนดให้มี ได้รับมอบหมายงานอื่นควบคู่กันหรือไม่ และองค์กรพิจารณาแล้วหรือยังว่าเวลาที่เหลือให้ระบบเพียงพอต่อสิ่งที่วางแผนไว้
   ที่มา: ข้อ 7.1 ทรัพยากร; ข้อ 6.1.3 การพิจารณาข้อกำหนดกฎหมายและข้อกำหนดอื่น ๆ
3. การทบทวนของฝ่ายบริหารครั้งล่าสุด มีผลลัพธ์เรื่องทรัพยากรที่จำเป็นหรือไม่ และผลลัพธ์นั้นถูกส่งต่อไปยังผู้ที่จัดหาทรัพยากรอย่างไร
   ที่มา: ข้อ 9.3 การทบทวนของฝ่ายบริหาร; ข้อ 7.1 ทรัพยากร

ข้อความเต็มของข้อกำหนดที่อ้างถึงข้างต้น ผู้อ่านต้องเปิดจากตัวมาตรฐาน ISO 45001:2018

อ่านต่อในบทความที่เกี่ยวข้อง

• ISO 45001:2018 ข้อ 5.1 ความเป็นผู้นำและความมุ่งมั่น
• ISO 45001:2018 ข้อ 5.4 การปรึกษาหารือและการมีส่วนร่วมของผู้ปฏิบัติงาน
• ISO 45001:2018 ข้อ 6.1.3 การพิจารณาข้อกำหนดกฎหมายและข้อกำหนดอื่น ๆ
• ISO 45001:2018 ข้อ 9.3 การทบทวนของฝ่ายบริหาร
• การตรวจรับรอง ISO 45001 กับ EQA

บทความนี้เรียบเรียงขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เรียบเรียงเพื่ออธิบายและตีความข้อกำหนดของ ISO 45001:2018 ไม่ใช่การแปลหรือทำซ้ำเนื้อหาของมาตรฐาน ตัวอย่างทั้งหมดเป็นกรณีสมมติเพื่อประกอบคำอธิบาย การนำไปใช้จริงให้ยึดตัวมาตรฐานฉบับจริงและตัวบทกฎหมายฉบับจริงเป็นหลัก