ISO 45001:2018 ข้อ 8.1.2 ลำดับขั้นการควบคุมอันตราย ตีความให้ใช้ได้จริง

ทำไมลำดับจึงสำคัญกว่าตัวมาตรการ

มาตรการควบคุมแต่ละแบบมีความทนทานต่างกัน มาตรการที่จัดการกับตัวอันตรายเองจะได้ผลตลอดเวลาโดยไม่ขึ้นกับว่าใครทำงานกะไหน ส่วนมาตรการที่พึ่งการปฏิบัติของคนจะได้ผลเท่าที่คนทำตาม ซึ่งลดลงเมื่อคนเหนื่อย เร่งงาน หรือเป็นพนักงานใหม่

ด้วยเหตุนี้ผู้ตรวจประเมินจึงไม่ได้ถามแค่ว่ามีมาตรการอะไร แต่ถามว่า ทำไมถึงเลือกมาตรการระดับนั้น และเคยพิจารณาระดับที่สูงกว่าแล้วหรือยัง ถ้าพิจารณาแล้วทำไม่ได้ เหตุผลคืออะไร คำตอบนี้คือหลักฐานว่าองค์กรใช้ลำดับขั้นจริง ไม่ใช่เลือกตามความสะดวก

ไล่จากบนลงล่างหมายถึงอะไรในทางปฏิบัติ

ขจัดอันตราย คือทำให้อันตรายนั้นหายไปจากงาน เช่น ออกแบบกระบวนการใหม่ให้ไม่ต้องมีคนขึ้นไปทำงานบนที่สูง หรือเลิกใช้ขั้นตอนที่ต้องเปิดฝาเครื่องขณะเครื่องทำงาน

ทดแทน คือเปลี่ยนไปใช้สิ่งที่อันตรายน้อยกว่า เช่น เปลี่ยนตัวทำละลายเป็นชนิดที่ระเหยน้อยกว่าและมีค่าความเป็นพิษต่ำกว่า โดยยังทำงานเดิมได้

การควบคุมทางวิศวกรรมและการจัดระเบียบงานใหม่ คือการใส่สิ่งกั้นระหว่างคนกับอันตราย หรือจัดงานใหม่ให้คนอยู่ห่างจากจุดเสี่ยง เช่น ติดตั้งการ์ดครอบจุดหมุน ระบบดูดอากาศเฉพาะที่ หรือย้ายจุดควบคุมออกไปนอกพื้นที่เสียงดัง

การควบคุมเชิงบริหาร รวมถึงการฝึกอบรม คือขั้นตอนการทำงาน ใบอนุญาตทำงาน การสลับหมุนเวียนงาน ป้ายเตือน และการอบรม ทั้งหมดนี้ได้ผลเมื่อมีการปฏิบัติตามอย่างสม่ำเสมอ

อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล คือด่านสุดท้าย ใช้เมื่อระดับที่สูงกว่ายังลดความเสี่ยงลงไม่พอ หรือใช้ประกอบระหว่างที่มาตรการระดับสูงกว่ายังดำเนินการไม่แล้วเสร็จ

ข้อ 8.1.2 ไม่ได้ทำงานลำพัง

ต้นทางของข้อนี้คือข้อ 6.1.2 การชี้บ่งอันตรายและการประเมินความเสี่ยง ถ้าอันตรายไม่ถูกชี้บ่ง ก็ไม่มีอะไรให้ขจัดหรือลด ส่วนปลายทางเชื่อมกับข้อ 8.1.3 การจัดการการเปลี่ยนแปลง เพราะการใส่มาตรการควบคุมใหม่คือการเปลี่ยนแปลงที่อาจสร้างอันตรายใหม่ขึ้นมาได้เอง

ตัวอย่างที่เห็นได้บ่อยในทางปฏิบัติคือการติดตั้งการ์ดครอบเครื่องเพื่อลดความเสี่ยงจากจุดหมุน แล้วทำให้พนักงานต้องเอื้อมในท่าที่ผิดธรรมชาติเวลาป้อนชิ้นงาน ซึ่งกลายเป็นความเสี่ยงด้านการยศาสตร์ที่ยังไม่ถูกประเมิน

บทบาทของผู้ปฏิบัติงานในการเลือกมาตรการ

มาตรฐานให้น้ำหนักกับการปรึกษาหารือและการมีส่วนร่วมของผู้ปฏิบัติงานไว้ในข้อ 5.4 ซึ่งมาบรรจบกับข้อ 8.1.2 ตรงจุดเลือกมาตรการ เหตุผลเชิงปฏิบัติคือคนที่ทำงานหน้างานรู้ว่ามาตรการแบบใดจะถูกเลี่ยงในสถานการณ์จริง มาตรการที่ออกแบบโดยไม่ถามคนใช้งานมักจบลงด้วยการถูกถอดออกหรือถูกข้าม

ทบทวนความเข้าใจข้อกำหนดของมาตรฐานนี้เพิ่มเติมได้ที่ ข้อสอบข้อกำหนด ISO 45001

คำถามที่ควรตอบได้

• อันตรายที่พบจากข้อ 6.1.2 ถูกส่งต่อมาที่การเลือกมาตรการควบคุมอย่างไร (ที่มา ข้อ 8.1.2 ประกอบข้อ 6.1.2)
• มีบันทึกใดแสดงว่าได้พิจารณามาตรการระดับที่สูงกว่าก่อนเลือกระดับที่ใช้อยู่ (ที่มา ข้อ 8.1.2)
• สำหรับมาตรการที่ทำไม่ได้ในตอนนี้ เหตุผลคืออะไร และมีแผนเวลาหรือไม่ (ที่มา ข้อ 8.1.2)
• เมื่อใส่มาตรการใหม่ ได้ทบทวนว่ามีความเสี่ยงใหม่เกิดขึ้นหรือไม่ (ที่มา ข้อ 8.1.3)
• ผู้ปฏิบัติงานมีส่วนร่วมในการเลือกมาตรการอย่างไร (ที่มา ข้อ 5.4)

บทความนี้เรียบเรียงขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เรียบเรียงเพื่ออธิบายและตีความข้อกำหนด ไม่ใช่การแปลหรือทำซ้ำเนื้อหาของมาตรฐาน ตัวอย่างทั้งหมดเป็นกรณีสมมติเพื่อประกอบคำอธิบาย การนำไปใช้จริงให้ยึดตัวมาตรฐานฉบับจริงเป็นหลัก