Allergen Control จัดการอย่างไร ในอุตสาหกรรมอาหารกับการการควบคุม อาหารก่อภูมิแพ้?

Allergen Control จัดการอย่างไร ในอุตสาหกรรมอาหารกับการการควบคุม อาหารก่อภูมิแพ้? | EQA Thailand

Allergen Control จัดการอย่างไร ในอุตสาหกรรมอาหารกับการการควบคุม อาหารก่อภูมิแพ้?

เมื่อได้รับมอบหมายให้จัดทำ หรือ ดูแล ขั้นตอนการควบคุมอาหารก่อภูมิแพ้ ในบริษัทท่าน ลองมาดูตามขั้นตอนด้านล่าง ว่าระบบของท่านออกแบบครบตามนี้หรือยัง ?

ขั้นตอนที่  1  :  ท่านต้องรู้ก่อนว่า ลูกค้าปลายทาง หรือประเทศ ที่จะจำหน่าย/ขายสินค้าสำเร็จรูป ที่ประเทศอะไร ?   เพื่อให้ รู้ว่าอาหารก่อภูมิแพ้ ที่ผู้ประกอบการธุรกิจอาหาร จะต้องทำการควบคุมในขั้นตอนการผลิตของท่านที่ ต้องควบคุม มีกี่ชนิด   ตัวอย่างของกฎหมายประเทศที่มีข้อบังคับ ดังนี้

  1. ประเทศไทย มีทั้งหมด 8 รายการ เช่น ธัญพืช ไข่ นม ปลา เป็นต้น
    ข้อความประกาศกฎหมายนิยามวัตถุดิบและสารก่อภูมิแพ้ที่ต้องแสดงบนฉลากอาหาร
    สามารถดูได้ที่  http://food.fda.moph.go.th/law/data/announ_moph/P367.PDF
  2. ประเทศในกลุ่มยุโรป มีทั้งหมด 14 รายการ เช่น ธัญพืช ที่มีกลูเตน เช่น ผลิตภัณฑ์ข้าวสาลี สัตว์น้ำมีเปลือก  เป็นต้น
    สามารถดูได้ที่ Annex II ที่ https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A32011R1169
    รายการสารก่อภูมิแพ้และผลิตภัณฑ์ที่ก่อภูมิแพ้ตามภาคผนวก Annex II ของกฎหมายอาหาร
  3. ประเทศสหรัฐอเมริกา  มีทั้งหมด 8 รายการ เช่น นม ไข่ ปลา เป็นต้น
    สารก่อภูมิแพ้อาหารหลัก 8 กลุ่มตาม FDA ได้แก่ นม ถั่วเปลือกแข็ง ไข่ ถั่วลิสง ข้าวสาลี ปลา สัตว์น้ำมีเปลือก และถั่วเหลือง
    สามารถดูได้ที่  https://www.fda.gov/food/food-labeling-nutrition/food-allergies
  4. ประเทศญี่ปุ่นมี 8 รายการที่ต้องมีการระบุที่ฉลาก เช่น กุ้ง ปู  ข้าวสาลี ไข่เป็นต้น  และ 22 รายการที่แนะนำให้ระบุที่ฉลาก เช่น ส้ม มะม่วงหิมพานต์ กล้วย หมู เป็นต้น
    ข้อกำหนดการแสดงฉลากสารก่อภูมิแพ้ แยกรายการที่ต้องระบุบังคับและที่แนะนำให้ระบุ พร้อมตัวอย่างการเขียนฉลาก
    สามารถดูได้ที่   https://www.caa.go.jp/en/policy/food_labeling/

อย่าลืมว่า ต้องติดตาม เพื่อ update ว่ากฎหมายเรื่อง allergen ของประเทศนั้นๆ มีการ แก้ไขหรือไม่ เพื่อให้ท่านสามารถควบคุมได้สอดคล้องเสมอ ?

สนใจอบรม GHPs & HACCP / มาตรฐานความปลอดภัยอาหาร?
เรียนออนไลน์ผ่าน ZOOM · รับใบประกาศนียบัตร
ดูรอบ & ราคา →

ขั้นตอนที่  2:    ทำการสำรวจว่าวัตถุดิบของ ท่านมีส่วนประกอบของอาหารสารก่อภูมิแพ้ อะไรบ้าง  ?

  1. วัตถุดิบอยู่ในรายการของอาหารก่อภูมิแพ้ของแต่ละประเทศของลูกค้าท่านหรือไม่ เช่น ถั่ว ไข่ นม ปลา หรือไม่
  2. วัตถุดิบของท่านจะมีอาหารก่อภูมิแพ้ ซ่อนอยู่หรือไม่ เช่น แป้งมันสำปะหลัง อาจจะมี ซัลไฟต์ มากกว่า 10 ppm กลูโคสไซรับอาจจะมีกลูเตน เป็น

โดยสามารถ Download ตัวอย่าง >> แบบฟอร์มรายการตรวจสอบสารก่อภูมิแพ้สำหรับผู้ขายหรือผลิตอาหาร << เพื่อส่งให้ผู้ขายกรอกรายละเอียดให้ท่าน

ขั้นตอนที่  3:    ทำการสรุปรายการวัตถุดิบทั้งหมดของท่านว่ามีส่วนประกอบของสารก่อภูมิแพ้อะไรบ้าง  กระบวนการผลิต สินค้าแต่ละชนิด มีส่วนประกอบของสารก่อภูมิแพ้อะไรบ้าง  หรือสารช่วยในกระบวนการผลิต  เพื่อจะได้สามารถ ประเมินและกำหนดมาตรการควบคุมที่เหมาะสม เมื่อมีการผลิตสินค้าและมีวัตถุดิบหรือส่วนผสมดังกล่าว เพื่อลดการปนเปื้อนหรือสัมผัสข้ามของอาหารก่อภูมิแพ้

โดยสามารถ Download ตัวอย่างแบบฟอร์ม >> สรุปรายการวัตถุดิบ <<

โดยสามารถ Download ตัวอย่างแบบฟอร์ม >> ส่วนผสมสารก่อภูมิแพ้ในผลิตภัณฑ์แต่ละสูตร <<

ขั้นตอนที่  4 :ดำเนินการประเมินความเสี่ยง ที่มีโอกาส เกิดการปนเปื้อน  การปนเปื้อนหรือสัมผัสข้ามของอาหารก่อภูมิแพ้  ตาม แผนภูมิกระบวนการผลิต ตั้งแต่การรับวัตถุดิบ เช่น วัตถุดิบที่เป็นถุงกระดาษ หากพบว่าถุงแตก ขณะตรวจรับ  , การจัดเก็บ เช่น ข้อจำกัดของพื้นที่จัดเก็บ ไม่สามารถแยกห้องระหว่าง วัตถุดิบที่มีส่วนประกอบอาหารก่อภูมิแพ้  และไม่มีส่วนประกอบอาหารก่อภูมิแพ้ ,    กระบวนการผลิต  เช่น เครื่องจักรบางชนิด มีการใช้งานร่วมกันเมื่อต้องผลิตสินค้าทั้งหมด ทำให้มีความเสี่ยงที่จุดนี้  ,  การทำความสะอาด เช่น กระบวนการผลิตเป็นชนิดผง  การทำความสะอาด ต้องระวัง เรื่องการใช้ ลมเป่า เพื่อป้องกัน กระจาย ของส่วนผสมที่มีอาหารก่อภูมิแพ้เป็นส่วนประกอบ เป็นต้น

หรืออีกมุมมองคือ การดู Mapping ของการเดินทางของวัตถุดิบที่มีส่วนประกอบของอาหารก่อภูมิแพ้   ว่ามีการเคลื่อนไปที่จุดไหนบ้าง  และแต่ละจุดมีสารก่อภูมิแพ้กี่ชนิดที่จะเจอกัน  ซึ่งเครื่องมือที่ใช้ในการดำเนินนี้ อาจจะใช้ ขั้นตอนการวิเคราะห์อันตราย HACCP

ตารางวิเคราะห์อันตรายรายขั้นตอน ระบุวัตถุดิบ ประเภทอันตราย ชีวภาพ เคมี กายภาพ สารก่อภูมิแพ้ และแหล่งที่มา

ขั้นตอนที่  5 เมื่อทำการประเมิน ความเสี่ยงตามขั้นตอนที่ 4  เมื่อพบความเสี่ยงที่มีโอกาสเกิดขึ้น ก็ให้ทำการกำหนดมาตรการควบคุม  กำหนดมาตรการควบคุมในจุดต่างๆที่เหมาะสม   เช่น

ตารางประเมินความเสี่ยงด้านสารก่อภูมิแพ้พร้อมโมเดลประเมินความเสี่ยงด้านสุขภาพ

  • การจัดแยกเวลาหรือการแยกออกพื้นที่ /ห้องที่เฉพาะ ในบริเวณจัดเก็บ ผลิต และบรรจุวัตถุที่มีส่วนผสมของสารที่ก่อให้เกิดการแพ้
  • การแบ่งแยกเสื้อผ้าหรือเพิ่มเสื้อคลุมในการจัดการสารก่อภูมิแพ้
  • ใช้เฉพาะ,ชี้บ่ง,อุปกรณ์ และเครื่องมือสำหรับกระบวนการผลิต
  • การกำหนดตารางการผลิตที่ลดการเปลี่ยนแปลงระหว่างผลิตภัณฑ์ที่มีสารก่อภูมิแพ้ และไม่มี
  • ระบบการจำกัดการฟุ้งกระจายของสารก่อภูมิแพ้
  • การจัดการของเสียและการทำหกกระจาย
  • การจำกัดอาหารที่นำมาจากพนักงาน ผู้เยี่ยมชม ผู้รับเหมาช่วง และสำหรับร้านขายอาหารของโรงงาน

ขั้นตอนที่  6 : Rework  การทำซ้ำ

เมื่อใช้การผลิตซ้ำ หรือ มีการกระทำการผลิตซ้ำ ต้องมีการจัดทำระเบียบปฏิบัติ และต้องได้รับการนำไปปฏิบัติ เพื่อทำให้มั่นใจว่าการผลิตซ้ำที่มีสารก่อภูมิแพ้จะไม่ได้นำมาใช้ในผลิตภัณฑ์ที่ปราศจากสารก่อภูมิแพ้ ไม่ว่าจะเป็นการติดป้ายชี้บ่ง  ที่ผลิตภัณฑ์ หรือการระบุที่รายงานการผลิต เมื่อมีการนำมาผลิตซ้ำ

ป้ายระบุพื้นที่ Food Allergen Rework สำหรับแยกการจัดการวัตถุดิบที่มีสารก่อภูมิแพ้

ขั้นตอนที่  7 : การ Validate สำหรับการควบคุมสารก่อภูมิแพ้

  1. สำหรับวิธีการทำความสะอาด ต้องมีการกำหนด วิธีการทำความสะอาด ที่มีประสิทธิภาพ เพื่อจัดการวัตถุดิบที่มีส่วนผสมของสารก่อภูมิแพ้ จากการผลิตสินค้าก่อนหน้าไม่ให้ตกค้างที่เครื่องจักรและอุปกรณ์

หากเป็นไปได้  หน่วยงานที่เป็นผู้ทดสอบผล ควรเป็นหน่วยงานภายนอกที่ได้รับการรับรอง ISO17025 เพื่อให้มั่นใจว่าผลการทดสอบสามารถเชื่อถือได้

หรือหากมีข้อจำกัด ก็ใช้ชุดทดสอบ allergen ที่มีเอกสารรับรองความเชื่อถือได้  หรือวิธี การที่เป็นสากล เช่น ELISA Method  และมีความเฉพาะแต่ละ allergen เช่น ชุดทดสอบ กลูเตน ชุดทดสอบมะพร้าว ชุดทำสอบถั่วลิสง เป็นต้น

  1. หากสินค้า/ผลิตภัณฑ์ของท่าน มีการอ้างว่าอาหารมีความเหมาะสมต่อผู้แพ้สารก่อภูมิแพ้ เช่น มีการระบุว่า สินค้าปราศจากกลูเตน ต้องมั่นใจว่ากระบวนการผลิตได้รับการตรวจพิสูจน์ยืนยันอย่างสมบูรณ์สอดคล้องกับการอ้างอิงนั้น

ตัวอย่างแบบฟอร์ม >> สำหรับบันทึกผลการ Validate สารก่อภูมิแพ้ <<

ขั้นตอนที่  8 : การแสดงฉลากที่มีส่วนผสมสารก่อภูมิแพ้

  1. ต้องมั่นใจว่ามีกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการแสดงฉลากส่วนผสมที่มีสารก่อภูมิแพ้
  2. ต้องมั่นใจว่าวัตถุดิบ สารช่วยกระบวนการผลิต มีข้อมูลที่ชัดเจนว่ามี มีส่วนประกอบของสารก่อภูมิแพ้อะไรบ้าง
  3. ต้องมั่นใจว่าสูตรการผลิต ระบุว่าสินค้าดังกล่าวมีส่วนประกอบใดบ้างที่เป็น สารก่อภูมิแพ้
  4. ต้องมั่นใจว่ากระบวนการผลิต จะไม่มีการสัมผัสข้ามของ สารก่อภูมิแพ้อื่นๆ ที่ไม่ได้มีในสูตรการผลิตของสินค้าดังกล่าว
  5. ต้องมีการตรวจสอบการออกแบบฉลาก บรรจุภัณฑ์ ทั้งจากลูกค้า ฝ่ายขาย โรงงานผู้ผลิตฉลาก /สติกเกอร์ /บรรจุภัณฑ์ ฝ่ายพัฒนาและวิจัยผลิตภัณฑ์   ส่วนรับเข้า ฉลากบรรจุภัณฑ์  กระบวนการผลิต เช่น การบรรจุ  การจัดเก็บฉลาก/บรรจุภัณฑ์  ว่า ข้อมูล allergen ที่ระบุ ตรงกับสินค้าที่ผลิต
  6. ต้องมีการควบคุมเมื่อฉลาก หรือบรรจุภัณฑ์ มีการปรับปรับเปลี่ยน สูตรเปลี่ยน การยกเลิกฉลาก ได้รับการควบคุม ที่ป้องกันการนำไปใช้ ผิด มีการปรับปรุงฉลากให้สอดคล้อง กับสูตรใหม่  ในจุดจัดเก็บ พื้นที่ผลิต  ดังกล่าว
  7. หากมีการตัดสิน บนพื้นฐานของความเสี่ยงแสดงว่า ธรรมชาติของกระบวนการผลิตไม่สามารถป้องกันการปนเปื้อนข้าม (การสัมผัสข้าม) ของสารก่อภูมิแพ้ได้,คำเตือนบนฉลากต้องมีการระบุสารภูมิแพ้ดังกล่าว แนวทางการปฏิบัติระดับชาติหรือหลักการปฏิบัติต้องถูกใช้เพื่อระบุคำเตือนดังกล่าว

ขั้นตอนที่  9 : จัดให้มีฝึกอบรมพนักงานสำหรับการควบคุมสารก่อภูมิแพ้

เพื่อมั่นใจว่าระบบที่ได้มีการจัดทำ ได้มีการปฏิบัติสอดคล้องและมีความสม่ำเสมอ การฝึกอบรมพนักงานจึงมีความจำเป็นและสำคัญ  โดยหลักแบ่งเป็น 2 ส่วนคือ

  1. การฝึกอบรมความรู้พื้นฐานด้านการควบคุม สารก่อภูมิแพ้อาจจะทำในลักษณะ การปฐมนิเทศพนักงงานใหม่ ผู้รับเหมา หรือผู้เยี่ยมชม เพื่อให้มีความรู้ถึง อะไร เป็น allergen ระบบการควบคุมในโรงงานคืออย่างไร เช่น ป้ายชี้บ่ง  การแต่งกาย เมื่อเข้าพื้นที่ควบคุม allergen เป็นต้น
  2. การฝึกอบรมเฉพาะทางของการควบคุม allergen สำหรับผู้ที่ปฏิบัติหน้าที่ในจุดนั้น โดยเฉพาะ เช่นการทำความสะอาด การปฏิบัติงานในห้องชั่งส่วนผสม Allergen การฝึกอบรมช่างซ่อมบำรุงเมื่อทำการซ่อมระบบระบายอากาศ  ในพื้นที่ห้อง Non allergen เป็นต้น

เพื่อให้สามารถมั่นใจ ว่าพนักงงานทุกคน จะได้รับการฝึกอบรม ถ้าพอไหม ให้มีการจัดทำเป็นตารางกำหนดการฝึกอบรมที่จำเป็นแต่ละตำแหน่งงานไว้เลย เมื่อมีพนักงานใหม่ หรือ ต้องการทำฝึกอบรมแบบ re-fresh  ก็ทำได้ครบถ้วน นั้นเอง

ตารางความสามารถและผลการฝึกอบรมของทีมงานเทียบกับหน้าที่ความรับผิดชอบแต่ละตำแหน่ง

ฝึกอบรมแล้วก็ต้องจัดเก็บหลักฐานการฝึกอบรม นั้นคือการทำบันทึกฝึกอบรมนั้นเอง

 หลังจาก ทบทวนระบบท่านจนถึงข้อสุดท้ายแล้ว  ก็ขอให้ทุกองค์กร ประยุกต์ใช้และควบคุมกระบวนการผลิต ให้สอดคล้องตามขั้นตอนการควบคุมสารก่อภูมิแพ้  เพราะผลกระทบสำหรับผู้บริโภคอาจถึงขั้นเสียชีวิต  และผลกระทบกับภาพลักษณ์ และความเสี่ยงทางธุรกิจ ของท่านไม่น้อยเลยล่ะ !  

 Food Allergen , Allergen Control  # โดย #Food Team  #EQA #Thailand

อ่านต่อ: อยากเป็นผู้ตรวจประเมิน BRCGS ต้องทำอย่างไร: เทียบภาคผนวกของ Food Safety, Packaging และ Gluten-Free

เกี่ยวกับผู้ตรวจทานบทความ

Sriprapai Wongsrikul

ศรีประไพ วงศ์ศรีกุล (Sriprapai Wongsrikul)

วิทยากร / ผู้ตรวจประเมิน – มาตรฐานความปลอดภัยอาหาร · วิทยากรที่ได้รับอนุมัติจาก BRCGS (Food Issue 9, Packaging Issue 7, Gluten-Free Issue 4) · FSPCA Lead Instructor (PCQI)

ตรวจสอบรายชื่อในทะเบียน BRCGS Approved Training Partner ↗

  • ปริญญาโท การจัดการอุตสาหกรรม (มหาวิทยาลัยรามคำแหง) · ปริญญาตรี วิทยาศาสตร์ จุลชีววิทยา (มจธ.)
  • ประสบการณ์ในอุตสาหกรรมผลิตพริกไทยและเครื่องเทศ 7 ปี ก่อนเริ่มงานตรวจประเมินตั้งแต่ปี 2006 กับหน่วยรับรองที่ได้รับการรับรองระบบงานจาก UKAS, ANAB หรือ JAS-ANZ
  • ตรวจประเมิน BRCGS Food Safety, FSSC 22000, ISO 22000, GMP/GHPs และ HACCP, ISO 9001 และ ISO 14001 รวมถึงการตรวจซัพพลายเออร์ตามข้อกำหนดของผู้ค้าปลีกและผู้ผลิตอาหารระดับสากล
  • ประสบการณ์ตรวจประเมินในฮ่องกง มาเก๊า มาเลเซีย สิงคโปร์ และอินเดีย · พัฒนาผู้ตรวจประเมินในบทบาท Operations Manager และการอนุมัติผู้ตรวจประเมินในประเทศจีน
  • เคยเป็นวิทยากรที่ได้รับอนุมัติสำหรับหลักสูตร ISO 22000 / FSSC 22000 Lead Auditor ที่ขึ้นทะเบียนกับ IRCA

ภาษาที่สอน: ไทยและอังกฤษ

ดูประวัติและบทความทั้งหมดที่ตรวจทาน →

หลักสูตรที่เกี่ยวข้อง

BRCGS (Food Safety / Packaging / Gluten-Free)

EQA Thailand เปิดอบรมหลักสูตรนี้

ดูรายละเอียดหลักสูตร

GHPs / HACCP ระบบการจัดการความปลอดภัยอาหาร

EQA Thailand เปิดอบรมหลักสูตรนี้ และเป็นหน่วยตรวจรับรอง (Certification Body) ที่สามารถตรวจรับรองระบบตามมาตรฐานนี้ได้ด้วย

ดูรายละเอียดหลักสูตร

หลักสูตรมีเนื้อหาเป็นการทั่วไป ไม่ใช่การให้คำปรึกษาเฉพาะราย และการเข้าอบรมไม่มีผลต่อผลการตรวจประเมิน

อบรมกับ EQA Thailand

หลักสูตรที่ตรงกับบทความนี้

อบรมข้อกำหนด GHPs และ HACCP ฉบับปรับปรุง 2022 (1 วัน)

รอบ Public ถัดไป 16 มกราคม 2027 · 1 วัน · ฿3,500 ต่อท่าน (ยังไม่รวม VAT 7%)

สมัครรอบนี้ดูรายละเอียดหลักสูตร

อบรมการตรวจติดตามภายใน GHPs และ HACCP (1 วัน)

รอบ Public ถัดไป 23 มกราคม 2027 · 1 วัน · ฿3,500 ต่อท่าน (ยังไม่รวม VAT 7%)

สมัครรอบนี้ดูรายละเอียดหลักสูตร

มีคำถามก่อนสมัคร ทักทีมงานได้เลย ถามทาง LINE

ขอการรับรอง GHPs/HACCP กับ EQA

กรอกใบสมัครขอรับรอง GHPs/HACCP

EQA เป็นหน่วยรับรอง (Certification Body) จึงไม่ให้คำปรึกษาในการจัดทำระบบ บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป

ติดตามบทความและตารางอบรมใหม่ ๆ ได้ที่เพจ Facebook ของ EQA Thailand

ติดตามเพจ EQA Thailand
แชตทาง LINE