อยากเป็นผู้ตรวจประเมิน BRCGS ต้องทำอย่างไร: เทียบภาคผนวกของ Food Safety, Packaging และ Gluten-Free

คำถามว่า “ต้องทำอย่างไรจึงจะเป็นผู้ตรวจประเมินมาตรฐาน BRCGS ได้” มีคำตอบส่วนหนึ่งเป็นลายลักษณ์อักษรอยู่ในตัวมาตรฐานเอง บทความนี้อ่านจากภาคผนวกเรื่องคุณสมบัติผู้ตรวจของสามมาตรฐาน ได้แก่ BRCGS Global Standard for Packaging Materials Issue 7 (ภาคผนวก 1 และ 2), Food Safety Issue 9 (ภาคผนวก 5) และ Gluten-Free Issue 4 (ภาคผนวก 4) แล้วเรียบเรียงเป็นเส้นทางที่ผู้สนใจในประเทศไทยใช้วางแผนได้ โดยไม่ได้ถอดรายการคุณสมบัติจากมาตรฐานมาทั้งชุด

ใครเป็นผู้ตัดสินว่าใครเป็นผู้ตรวจ BRCGS ได้

ภาคผนวก 1 เปิดด้วยการบอกว่าสิ่งที่เขียนไว้เป็นเพียงข้อสรุปของข้อกำหนดขั้นต่ำ ส่วนข้อกำหนดฉบับเต็มเรื่องหน่วยรับรอง คุณสมบัติ และความสามารถของผู้ตรวจ BRCGS เผยแพร่แยกเป็นเอกสารอีกชุดหนึ่ง และท้ายภาคผนวกระบุว่าความรับผิดชอบในการติดตามและรักษาความสามารถของผู้ตรวจให้อยู่ในระดับที่มาตรฐานต้องการเป็นของหน่วยรับรอง

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าประโยคสองประโยคนี้เป็นกุญแจของทั้งเรื่อง เพราะหมายความว่าเส้นทางสู่การเป็นผู้ตรวจ BRCGS เดินผ่านหน่วยรับรองแห่งใดแห่งหนึ่งเป็นหลัก หน่วยรับรองเป็นผู้ประเมิน ฝึก และลงนามรับรองผู้ตรวจของตนเอง ใบประกาศจากหลักสูตรอบรมเป็นองค์ประกอบหนึ่งในเส้นทางนั้น ไม่ใช่ปลายทาง

ภาคผนวกยังเปิดช่องข้อยกเว้นไว้ด้วย กรณีหน่วยรับรองจ้างผู้ตรวจที่ไม่ครบเกณฑ์เฉพาะบางข้อแต่ผ่านการประเมินว่ามีความสามารถ ต้องมีเหตุผลรองรับเป็นเอกสารและได้รับความเห็นชอบจาก BRCGS ผู้เรียบเรียงเห็นว่าช่องนี้มีไว้สำหรับกรณีเฉพาะ ไม่ได้เป็นทางลัดที่ผู้สมัครเลือกใช้เองได้

เส้นทางสี่ช่วงตามที่ผู้เรียบเรียงจัดกลุ่ม

การแบ่งเป็นสี่ช่วงด้านล่างเป็นการจัดกลุ่มของผู้เรียบเรียงเพื่อให้วางแผนง่ายขึ้น ไม่ใช่โครงสร้างหัวข้อของภาคผนวก รายละเอียดในส่วนนี้อ่านจาก Packaging Issue 7 ส่วนจุดที่ Food และ Gluten-Free เขียนต่างออกไปอยู่ในหัวข้อถัดไป

ช่วงที่หนึ่ง: พื้นฐานความรู้

ภาคผนวกอธิบายว่าผู้ตรวจบรรจุภัณฑ์มาจากสองสายวิชาชีพหลัก คือสายเทคโนโลยีบรรจุภัณฑ์ และสายอาหารหรือชีววิทยาศาสตร์ ระดับการศึกษาและสาขาที่ยอมรับระบุไว้ในตัวภาคผนวก

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าการแบ่งสองสายนี้อธิบายตรรกะของช่วงที่สามได้ คนที่มาจากโรงงานบรรจุภัณฑ์รู้เครื่องจักรและวัสดุ แต่อาจยังไม่ได้มองผลิตภัณฑ์จากมุมความปลอดภัยของอาหารที่จะบรรจุ ส่วนคนที่มาจากโรงงานอาหารเห็นมุมกลับกัน

ช่วงที่สอง: ประสบการณ์ทำงาน

ภาคผนวกกำหนดประสบการณ์หลังสำเร็จการศึกษาอย่างน้อยห้าปีในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง และกำหนดลักษณะงานไว้ด้วย ประเด็นที่ผู้เรียบเรียงเห็นว่าน่าอ่านให้ละเอียดคือคำว่า “ระดับผู้บริหารที่มีอำนาจตัดสินใจ” (managerial, decision-making level)

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าจำนวนปีอย่างเดียวยังไม่ตอบเกณฑ์นี้ คำถามที่ตามมาคือ ในห้าปีนั้นผู้สมัครเป็นคนตัดสินใจเรื่องคุณภาพหรือความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์เองหรือไม่ เช่น เป็นผู้อนุมัติปล่อยผลิตภัณฑ์ เป็นผู้ตัดสินใจกักผลิตภัณฑ์ หรือเป็นผู้รับผิดชอบระบบ หากตลอดช่วงนั้นทำงานตามคำสั่งเป็นหลัก หน่วยรับรองอาจต้องพิจารณาว่าประสบการณ์ดังกล่าวนับได้แค่ไหน

ช่วงที่สาม: หลักสูตรที่ต้องผ่านพร้อมการสอบ

ภาคผนวกกำหนดหลักสูตรที่ผู้ตรวจต้องผ่านพร้อมการสอบไว้เป็นรายการ ซึ่งผู้อ่านต้องเปิดจากตัวมาตรฐาน ตัวอย่างสองรายการที่ผู้เรียบเรียงเห็นว่าเป็นแกนของเส้นทาง คือหลักสูตรผู้ตรวจประเมินระบบการจัดการระดับหัวหน้าผู้ตรวจ (lead assessor) หรือหลักสูตรผู้ตรวจบุคคลที่สามของ BRCGS ที่สอนโดยวิทยากรที่ BRCGS อนุมัติ และหลักสูตรการวิเคราะห์อันตรายและประเมินความเสี่ยง (HARA/HACCP) ตามหลักการของ Codex Alimentarius ส่วนหลักสูตรอื่นในรายการขึ้นกับว่าผู้สมัครมาจากสายใดตามช่วงที่หนึ่ง

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าคำว่า “พร้อมการสอบ” (including examinations) สำคัญกว่าที่ดู ใบเข้าร่วมอบรมที่ไม่มีการสอบอาจไม่ตอบเกณฑ์ข้อนี้ คำถามที่ผู้สมัครถามได้ก่อนลงทะเบียนคือ หลักสูตรนั้นมีการสอบและออกผลการสอบหรือไม่ และหน่วยรับรองที่ตั้งใจจะร่วมงานยอมรับหลักสูตรนั้นหรือไม่

ช่วงที่สี่: การฝึกภายในหน่วยรับรองจนได้รับการลงนาม

ภาคผนวกกำหนดให้หน่วยรับรองจัดโปรแกรมฝึกที่ปรับตามพื้นฐานของแต่ละคน และกำหนดทั้งประสบการณ์การตรวจประเมินบุคคลที่สามของผู้ตรวจฝึกหัด และการประเมินผลการปฏิบัติงานระหว่างการตรวจตามมาตรฐาน Packaging Materials ซึ่งรวมการตรวจแบบมีผู้สังเกตการณ์ (witnessed audit) จำนวนครั้งขั้นต่ำผู้อ่านเปิดดูได้จากตัวภาคผนวก ส่วนรายละเอียดการตรวจแบบมีผู้สังเกตการณ์ภาคผนวกอ้างถึงเอกสาร BRCGS018 ซึ่งหน่วยรับรองเข้าถึงได้

องค์ประกอบของโปรแกรมฝึกกำหนดไว้ในภาคผนวกเช่นกัน ผู้เรียบเรียงเห็นว่าจุดที่ผู้สมัครรู้ล่วงหน้าได้มีสองจุด จุดแรก โปรแกรมต้องปิดด้วยการลงนามรับรองเป็นเอกสาร (documented sign-off) จุดที่สอง ผู้ที่อนุมัติโปรแกรมฝึกของแต่ละคนต้องเป็นบุคคลในหน่วยรับรองที่แสดงความสามารถทางเทคนิคในหมวดการผลิตที่ฝึกได้ คำถามที่ผู้สมัครถามหน่วยรับรองได้คือ ในหมวดที่ตนสนใจ หน่วยรับรองมีบุคคลดังกล่าวอยู่หรือไม่

ความสามารถของผู้ตรวจผูกกับหมวดการผลิต

ภาคผนวก 2 แบ่งโรงงานบรรจุภัณฑ์เป็นหมวดการผลิตตามวัสดุและกระบวนการ เช่น หมวดการผลิตและขึ้นรูปแก้ว แยกจากหมวดการผลิตและแปรรูปกระดาษ ภาคผนวกระบุว่าหมวดเหล่านี้ใช้จัดกลุ่มโรงงาน และใช้เพื่อให้ผู้ตรวจที่ถูกเลือกไปตรวจมีความสามารถพอจะเข้าใจกระบวนการของโรงงานนั้น ส่วนภาคผนวก 1 กำหนดให้หน่วยรับรองแสดงได้ว่าผู้ตรวจแต่ละคนมีการฝึกและประสบการณ์ในหมวดที่ถือว่ามีความสามารถ

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าข้อนี้เกี่ยวกับการวางแผนอาชีพโดยตรง ผู้ที่ทำงานในโรงงานกระดาษมาสิบปีมีประสบการณ์ที่ตรงกับหมวดหนึ่งอยู่แล้ว ส่วนหมวดโลหะหรือแก้ว คำถามที่ตามมาคือ ผู้สมัครมีหลักฐานการฝึกและประสบการณ์ในหมวดนั้นอะไรบ้าง

Food Safety Issue 9 และ Gluten-Free Issue 4 ต่างจาก Packaging ตรงไหน

คุณสมบัติผู้ตรวจของ Food Safety Issue 9 อยู่ในภาคผนวก 5 และของ Gluten-Free Issue 4 อยู่ในภาคผนวก 4 ทั้งสองฉบับเปิดด้วยข้อความแนวเดียวกับ Packaging ว่าเป็นข้อสรุปของข้อกำหนดขั้นต่ำ และปิดด้วยข้อยกเว้นกับความรับผิดชอบของหน่วยรับรองในแนวเดียวกัน ผู้เรียบเรียงเห็นว่าจุดต่างที่มีผลต่อการวางแผนมีสี่เรื่อง

พื้นฐานการศึกษาเป็นสายเดียว

Food และ Gluten-Free ไม่ได้แบ่งผู้ตรวจเป็นสองสายแบบ Packaging ภาคผนวกกำหนดเป็นปริญญาในสาขาที่เกี่ยวกับอาหาร ชีววิทยาศาสตร์ หรือวิทยาศาสตร์และวิศวกรรม และไม่ได้เปิดทางเลือกประสบการณ์ทำงานแทนวุฒิการศึกษาแบบที่ Packaging เขียนไว้ ส่วนเกณฑ์ประสบการณ์ห้าปีในระดับผู้ตัดสินใจเขียนไว้ในแนวเดียวกับ Packaging โดยผูกกับอุตสาหกรรมอาหาร

หลักสูตรของตัวมาตรฐานอยู่ในหมวดคุณวุฒิ พร้อมการสอบ

นอกจากคุณวุฒิหัวหน้าผู้ตรวจและหลักสูตร HACCP ทั้งสองฉบับกำหนดให้ผ่านหลักสูตรของมาตรฐานนั้นเองพร้อมการสอบไว้ในหมวดคุณวุฒิ Packaging ก็มีหลักสูตรของตัวมาตรฐาน (Awareness course) แต่วางไว้เป็นส่วนหนึ่งของโปรแกรมฝึกของหน่วยรับรอง และไม่ได้เขียนถึงการสอบของหลักสูตรนี้ หลักสูตรของ Food Safety Issue 9 ต้องสอนโดยวิทยากรที่ BRCGS อนุมัติ ส่วนหลักสูตรผู้ตรวจ (Auditor training course) ของ Gluten-Free Issue 4 ภาคผนวกเขียนว่าอาจสอนโดยวิทยากรที่ BRCGS อนุมัติได้ด้วย และมีข้อกำหนดของ AOECS อยู่ในเนื้อหา

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าข้อนี้เป็นจุดที่ต้องวางแผนแยก ใบรับรองหัวหน้าผู้ตรวจระบบคุณภาพที่มีอยู่แล้วไม่ได้แทนหลักสูตรของตัวมาตรฐาน คำถามที่ผู้สมัครถามได้คือ หลักสูตรที่จะลงเรียนตรงกับหลักสูตรที่ภาคผนวกกำหนด ใครเป็นผู้สอน และมีการสอบหรือไม่

ตัวอย่างคุณวุฒิหัวหน้าผู้ตรวจที่ยอมรับ

Food และ Gluten-Free ยกตัวอย่างหลักสูตรหัวหน้าผู้ตรวจที่ยอมรับไว้ชุดเดียวกัน และต่างจาก Packaging ตรงที่ระบุว่าหลักสูตรหัวหน้าผู้ตรวจของโครงการรับรองอื่นที่ได้รับการเทียบมาตรฐานจาก GFSI ก็ยอมรับด้วย ชื่อโครงการที่ยกตัวอย่างในประโยคนี้ไม่เท่ากัน Gluten-Free ระบุ FSSC 22000 เพิ่มมาหนึ่งชื่อ ผู้อ่านเปิดดูรายละเอียดได้จากตัวภาคผนวก ส่วนระยะเวลาขั้นต่ำของหลักสูตร HACCP ใน Food และ Gluten-Free เขียนเป็นจำนวนวัน ขณะที่ Packaging เขียนเป็นจำนวนชั่วโมง

หมวดผลิตภัณฑ์แทนหมวดการผลิต

Food ผูกความสามารถของผู้ตรวจกับหมวดผลิตภัณฑ์ (product category) ตามภาคผนวก 6 และกำหนดให้บันทึกความสามารถอย่างน้อยในระดับหมวด ส่วนโปรแกรมฝึกภายในหน่วยรับรอง รวมถึงการตรวจแบบมีผู้สังเกตการณ์และเอกสาร BRCGS018 เขียนไว้ในแนวเดียวกับ Packaging

Gluten-Free เขียนต่างออกไป ภาคผนวก 4 ระบุว่าหลักสูตรผู้ตรวจ Gluten-Free เปิดให้ผู้ที่ผ่านตรวจได้ในหมวดผลิตภัณฑ์ใดก็ได้ตามภาคผนวก 5 แต่หน่วยรับรองยังต้องแสดงได้ว่าผู้ตรวจแต่ละคนมีการฝึกและประสบการณ์เหมาะกับหมวดที่ถือว่ามีความสามารถ และคาดหวังให้มีกระบวนการประเมินความสามารถรายหมวดอย่างเป็นทางการ ภาคผนวก 4 ไม่ได้เขียนเกณฑ์ประเมินผลงานในการตรวจอย่างน้อยสามครั้งหรืออ้างถึง BRCGS018 แบบที่ Food และ Packaging เขียนไว้ การตรวจแบบมีผู้สังเกตการณ์ปรากฏเป็นตัวอย่างวิธีประเมินหนึ่ง ร่วมกับวิธีอื่น เช่น การสัมภาษณ์ ภาคผนวกกำหนดให้ผู้ประเมินรายหมวดเป็นผู้มีความรู้และประสบการณ์ในหมวดนั้น

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าความต่างนี้เกี่ยวกับผู้ที่เป็นผู้ตรวจ BRCGS Food อยู่แล้วและสนใจขยายไป Gluten-Free โดยตรง คำถามที่ตามมาจึงรวมถึงว่าหน่วยรับรองใช้วิธีใดประเมินความสามารถรายหมวด และผู้ตรวจมีหลักฐานอะไรให้ประเมิน

Case ตัวอย่าง

คุณเอเป็นผู้จัดการฝ่ายประกันคุณภาพของโรงงานผลิตถุงพลาสติกสำหรับบรรจุอาหารมาหกปี จบปริญญาตรีด้านวิทยาศาสตร์การอาหาร เป็นผู้อนุมัติปล่อยผลิตภัณฑ์และเป็นผู้แทนฝ่ายบริหารของระบบ BRCGS Packaging ของโรงงาน ในปี 2026 คุณเออยากเปลี่ยนสายงานไปเป็นผู้ตรวจประเมิน BRCGS Packaging

คำถามที่ผู้เรียบเรียงเห็นว่าตามมา:

• ใบประกาศหลักสูตรที่คุณเอมีอยู่ ใบใดผ่านการสอบ และหน่วยรับรองที่คุณเอสนใจยอมรับใบใดบ้าง
• หมวดการผลิตตามภาคผนวก 2 หมวดใดที่ประสบการณ์หกปีของคุณเอใช้เป็นหลักฐานได้ และหมวดใดยังไม่มีหลักฐานเลย
• หน่วยรับรองแห่งใดมีงานตรวจ BRCGS Packaging ในพื้นที่ของคุณเอมากพอจะจัดการตรวจฝึกหัดและการตรวจแบบมีผู้สังเกตการณ์ให้ได้

ที่มาและข้อจำกัดของบทความ

ที่มา: BRCGS Global Standard for Packaging Materials Issue 7 ภาคผนวก 1 Education, work experience and qualification requirements for auditors และภาคผนวก 2 Manufacturing categories; BRCGS Global Standard Food Safety Issue 9 ภาคผนวก 5 Qualifications, training and experience requirements for auditors; BRCGS Global Standard Gluten-Free Issue 4 ภาคผนวก 4 Qualifications, training and experience requirements for auditors

บทความนี้เรียบเรียงด้วยถ้อยคำของผู้เรียบเรียง ไม่ใช่คำแปลหรือการทำซ้ำตัวมาตรฐาน ตัวมาตรฐานฉบับจริงและเอกสารข้อกำหนดสำหรับหน่วยรับรองของ BRCGS เป็นหลักเกณฑ์ที่ใช้บังคับ