อยากเป็นผู้ตรวจประเมิน BRCGS ต้องทำอย่างไร: อ่านจากภาคผนวกของ BRCGS Packaging Materials Issue 7

คำถามว่า “ต้องทำอย่างไรจึงจะเป็นผู้ตรวจประเมินมาตรฐาน BRCGS ได้” มีคำตอบส่วนหนึ่งเป็นลายลักษณ์อักษรอยู่ในตัวมาตรฐานเอง บทความนี้อ่านจากภาคผนวก 1 (Appendix 1) และภาคผนวก 2 (Appendix 2) ของ BRCGS Global Standard for Packaging Materials Issue 7 แล้วเรียบเรียงเป็นเส้นทางที่ผู้สนใจในประเทศไทยใช้วางแผนได้ โดยไม่ได้ถอดรายการคุณสมบัติจากมาตรฐานมาทั้งชุด

ใครเป็นผู้ตัดสินว่าใครเป็นผู้ตรวจ BRCGS ได้

ภาคผนวก 1 เปิดด้วยการบอกว่าสิ่งที่เขียนไว้เป็นเพียงข้อสรุปของข้อกำหนดขั้นต่ำ ส่วนข้อกำหนดฉบับเต็มเรื่องหน่วยรับรอง คุณสมบัติ และความสามารถของผู้ตรวจ BRCGS เผยแพร่แยกเป็นเอกสารอีกชุดหนึ่ง และท้ายภาคผนวกระบุว่าความรับผิดชอบในการติดตามและรักษาความสามารถของผู้ตรวจให้อยู่ในระดับที่มาตรฐานต้องการเป็นของหน่วยรับรอง

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าประโยคสองประโยคนี้เป็นกุญแจของทั้งเรื่อง เพราะหมายความว่าเส้นทางสู่การเป็นผู้ตรวจ BRCGS เดินผ่านหน่วยรับรองแห่งใดแห่งหนึ่งเป็นหลัก หน่วยรับรองเป็นผู้ประเมิน ฝึก และลงนามรับรองผู้ตรวจของตนเอง ใบประกาศจากหลักสูตรอบรมเป็นองค์ประกอบหนึ่งในเส้นทางนั้น ไม่ใช่ปลายทาง

ภาคผนวกยังเปิดช่องข้อยกเว้นไว้ด้วย กรณีหน่วยรับรองจ้างผู้ตรวจที่ไม่ครบเกณฑ์เฉพาะบางข้อแต่ผ่านการประเมินว่ามีความสามารถ ต้องมีเหตุผลรองรับเป็นเอกสารและได้รับความเห็นชอบจาก BRCGS ผู้เรียบเรียงเห็นว่าช่องนี้มีไว้สำหรับกรณีเฉพาะ ไม่ได้เป็นทางลัดที่ผู้สมัครเลือกใช้เองได้

เส้นทางสี่ช่วงตามที่ผู้เรียบเรียงจัดกลุ่ม

การแบ่งเป็นสี่ช่วงด้านล่างเป็นการจัดกลุ่มของผู้เรียบเรียงเพื่อให้วางแผนง่ายขึ้น ไม่ใช่โครงสร้างหัวข้อของภาคผนวก

ช่วงที่หนึ่ง: พื้นฐานความรู้

ภาคผนวกอธิบายว่าผู้ตรวจบรรจุภัณฑ์มาจากสองสายวิชาชีพหลัก คือสายเทคโนโลยีบรรจุภัณฑ์ และสายอาหารหรือชีววิทยาศาสตร์ ระดับการศึกษาและสาขาที่ยอมรับระบุไว้ในตัวภาคผนวก

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าการแบ่งสองสายนี้อธิบายตรรกะของช่วงที่สามได้ คนที่มาจากโรงงานบรรจุภัณฑ์รู้เครื่องจักรและวัสดุ แต่อาจยังไม่ได้มองผลิตภัณฑ์จากมุมความปลอดภัยของอาหารที่จะบรรจุ ส่วนคนที่มาจากโรงงานอาหารเห็นมุมกลับกัน

ช่วงที่สอง: ประสบการณ์ทำงาน

ภาคผนวกกำหนดประสบการณ์หลังสำเร็จการศึกษาอย่างน้อยห้าปีในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง และกำหนดลักษณะงานไว้ด้วย ประเด็นที่ผู้เรียบเรียงเห็นว่าน่าอ่านให้ละเอียดคือคำว่า “ระดับผู้บริหารที่มีอำนาจตัดสินใจ” (managerial, decision-making level)

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าจำนวนปีอย่างเดียวยังไม่ตอบเกณฑ์นี้ คำถามที่ตามมาคือ ในห้าปีนั้นผู้สมัครเป็นคนตัดสินใจเรื่องคุณภาพหรือความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์เองหรือไม่ เช่น เป็นผู้อนุมัติปล่อยผลิตภัณฑ์ เป็นผู้ตัดสินใจกักผลิตภัณฑ์ หรือเป็นผู้รับผิดชอบระบบ หากตลอดช่วงนั้นทำงานตามคำสั่งเป็นหลัก หน่วยรับรองอาจต้องพิจารณาว่าประสบการณ์ดังกล่าวนับได้แค่ไหน

ช่วงที่สาม: หลักสูตรที่ต้องผ่านพร้อมการสอบ

ภาคผนวกกำหนดหลักสูตรที่ผู้ตรวจต้องผ่านพร้อมการสอบไว้เป็นรายการ ซึ่งผู้อ่านต้องเปิดจากตัวมาตรฐาน ตัวอย่างสองรายการที่ผู้เรียบเรียงเห็นว่าเป็นแกนของเส้นทาง คือหลักสูตรผู้ตรวจประเมินระบบการจัดการระดับหัวหน้าผู้ตรวจ (lead assessor) หรือหลักสูตรผู้ตรวจบุคคลที่สามของ BRCGS ที่สอนโดยวิทยากรที่ BRCGS อนุมัติ และหลักสูตรการวิเคราะห์อันตรายและประเมินความเสี่ยง (HARA/HACCP) ตามหลักการของ Codex Alimentarius ส่วนหลักสูตรอื่นในรายการขึ้นกับว่าผู้สมัครมาจากสายใดตามช่วงที่หนึ่ง

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าคำว่า “พร้อมการสอบ” (including examinations) สำคัญกว่าที่ดู ใบเข้าร่วมอบรมที่ไม่มีการสอบอาจไม่ตอบเกณฑ์ข้อนี้ คำถามที่ผู้สมัครถามได้ก่อนลงทะเบียนคือ หลักสูตรนั้นมีการสอบและออกผลการสอบหรือไม่ และหน่วยรับรองที่ตั้งใจจะร่วมงานยอมรับหลักสูตรนั้นหรือไม่

ช่วงที่สี่: การฝึกภายในหน่วยรับรองจนได้รับการลงนาม

ภาคผนวกกำหนดให้หน่วยรับรองจัดโปรแกรมฝึกที่ปรับตามพื้นฐานของแต่ละคน และกำหนดทั้งประสบการณ์การตรวจประเมินบุคคลที่สามของผู้ตรวจฝึกหัด และการประเมินผลการปฏิบัติงานระหว่างการตรวจตามมาตรฐาน Packaging Materials ซึ่งรวมการตรวจแบบมีผู้สังเกตการณ์ (witnessed audit) จำนวนครั้งขั้นต่ำผู้อ่านเปิดดูได้จากตัวภาคผนวก ส่วนรายละเอียดการตรวจแบบมีผู้สังเกตการณ์ภาคผนวกอ้างถึงเอกสาร BRCGS018 ซึ่งหน่วยรับรองเข้าถึงได้

องค์ประกอบของโปรแกรมฝึกกำหนดไว้ในภาคผนวกเช่นกัน ผู้เรียบเรียงเห็นว่าจุดที่ผู้สมัครรู้ล่วงหน้าได้มีสองจุด จุดแรก โปรแกรมต้องปิดด้วยการลงนามรับรองเป็นเอกสาร (documented sign-off) จุดที่สอง ผู้ที่อนุมัติโปรแกรมฝึกของแต่ละคนต้องเป็นบุคคลในหน่วยรับรองที่แสดงความสามารถทางเทคนิคในหมวดการผลิตที่ฝึกได้ คำถามที่ผู้สมัครถามหน่วยรับรองได้คือ ในหมวดที่ตนสนใจ หน่วยรับรองมีบุคคลดังกล่าวอยู่หรือไม่

ความสามารถของผู้ตรวจผูกกับหมวดการผลิต

ภาคผนวก 2 แบ่งโรงงานบรรจุภัณฑ์เป็นหมวดการผลิตตามวัสดุและกระบวนการ เช่น หมวดการผลิตและขึ้นรูปแก้ว แยกจากหมวดการผลิตและแปรรูปกระดาษ ภาคผนวกระบุว่าหมวดเหล่านี้ใช้จัดกลุ่มโรงงาน และใช้เพื่อให้ผู้ตรวจที่ถูกเลือกไปตรวจมีความสามารถพอจะเข้าใจกระบวนการของโรงงานนั้น ส่วนภาคผนวก 1 กำหนดให้หน่วยรับรองแสดงได้ว่าผู้ตรวจแต่ละคนมีการฝึกและประสบการณ์ในหมวดที่ถือว่ามีความสามารถ

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าข้อนี้เกี่ยวกับการวางแผนอาชีพโดยตรง ผู้ที่ทำงานในโรงงานกระดาษมาสิบปีมีประสบการณ์ที่ตรงกับหมวดหนึ่งอยู่แล้ว ส่วนหมวดโลหะหรือแก้ว คำถามที่ตามมาคือ ผู้สมัครมีหลักฐานการฝึกและประสบการณ์ในหมวดนั้นอะไรบ้าง

แล้ว BRCGS Food Safety และ Gluten-Free ล่ะ

บทความนี้เรียบเรียงจากตัวบทของ Packaging Materials Issue 7 เท่านั้น จึงไม่ได้สรุปเกณฑ์ผู้ตรวจของ BRCGS Food Safety Issue 9 หรือ BRCGS Gluten-Free Certification Programme Issue 4 ผู้ที่สนใจสายอาหารหรือกลูเตนฟรีต้องเปิดตัวมาตรฐานนั้นโดยตรง

ผู้เรียบเรียงเห็นว่าคำถามสี่เรื่องจากบทความนี้ ได้แก่ พื้นฐานความรู้ ประสบการณ์และระดับงาน หลักสูตรที่ต้องสอบ และการฝึกกับการลงนามของหน่วยรับรอง ใช้เป็นจุดตั้งต้นเวลาเปิดอ่านมาตรฐานอื่นได้ แม้โครงสร้างและเกณฑ์ของแต่ละมาตรฐานอาจต่างกัน

กรณีสมมติ

คุณเอเป็นผู้จัดการฝ่ายประกันคุณภาพของโรงงานผลิตถุงพลาสติกสำหรับบรรจุอาหารมาหกปี จบปริญญาตรีด้านวิทยาศาสตร์การอาหาร เป็นผู้อนุมัติปล่อยผลิตภัณฑ์และเป็นผู้แทนฝ่ายบริหารของระบบ BRCGS Packaging ของโรงงาน ในปี 2026 คุณเออยากเปลี่ยนสายงานไปเป็นผู้ตรวจประเมิน BRCGS Packaging

คำถามที่ผู้เรียบเรียงเห็นว่าตามมา:

• ใบประกาศหลักสูตรที่คุณเอมีอยู่ ใบใดผ่านการสอบ และหน่วยรับรองที่คุณเอสนใจยอมรับใบใดบ้าง
• หมวดการผลิตตามภาคผนวก 2 หมวดใดที่ประสบการณ์หกปีของคุณเอใช้เป็นหลักฐานได้ และหมวดใดยังไม่มีหลักฐานเลย
• หน่วยรับรองแห่งใดมีงานตรวจ BRCGS Packaging ในพื้นที่ของคุณเอมากพอจะจัดการตรวจฝึกหัดและการตรวจแบบมีผู้สังเกตการณ์ให้ได้

ที่มาและข้อจำกัดของบทความ

ที่มา: BRCGS Global Standard for Packaging Materials Issue 7 ภาคผนวก 1 Education, work experience and qualification requirements for auditors และภาคผนวก 2 Manufacturing categories

บทความนี้เรียบเรียงด้วยถ้อยคำของผู้เรียบเรียง ไม่ใช่คำแปลหรือการทำซ้ำตัวมาตรฐาน ตัวมาตรฐานฉบับจริงและเอกสารข้อกำหนดสำหรับหน่วยรับรองของ BRCGS เป็นหลักเกณฑ์ที่ใช้บังคับ