FSSC 22000 กับคำศัพท์ใน ISO 22002-100 สำคัญอย่างไร? ทำความเข้าใจ Terms and Definitions

19 กรกฎาคม 2026 12 นาที 119 Views

ภาพหน้าปกบทความ คำศัพท์ใน ISO 22002-100 สำคัญอย่างไร Terms and Definitions

การนำระบบ FSSC 22000 ไปประยุกต์ใช้ให้มีประสิทธิภาพ ไม่ได้อาศัยเพียงความเข้าใจข้อกำหนดของ ISO 22000 เท่านั้น แต่ยังต้องเข้าใจข้อกำหนดของ ISO 22002-100 ซึ่งเป็นมาตรฐานที่กำหนดโปรแกรมพื้นฐาน (Prerequisite Program: PRP) เพื่อสนับสนุนระบบการจัดการความปลอดภัยอาหาร

เพื่อให้การอ่านข้อกำหนดในแต่ละหมวดของ ISO 22002-100 ได้กำหนด Terms and Definitions หรือคำศัพท์และคำนิยาม เพื่อให้ทุกฝ่าย เช่น ผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติงาน ผู้ตรวจประเมิน และหน่วยงานรับรอง ใช้ความหมายเดียวกันในการตีความข้อกำหนด

การเข้าใจคำศัพท์เหล่านี้อย่างถูกต้อง จะช่วยลดความคลาดเคลื่อนในการสื่อสาร ลดความผิดพลาดในการนำข้อกำหนดไปใช้ และช่วยให้องค์กรสามารถเตรียมความพร้อมสำหรับการตรวจประเมิน FSSC 22000 ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สนใจอบรม GHPs & HACCP / มาตรฐานความปลอดภัยอาหาร?

เรียนออนไลน์ผ่าน ZOOM · รับใบประกาศนียบัตร

ดูรอบ & ราคา →

3.1 Certificate of Analysis (CoA)

Certificate of Analysis (CoA) หมายถึง เอกสารที่ระบุผลของการทดสอบหรือการวิเคราะห์เฉพาะรายการ ซึ่งอาจรวมถึงวิธีการทดสอบ โดยดำเนินการกับวัสดุหรือผลิตภัณฑ์ในปริมาณที่กำหนด

ตัวอย่างเช่น ผู้ผลิตวัตถุดิบจัดส่ง Certificate of Analysis (CoA) พร้อมสินค้าแต่ละล็อต เพื่อแสดงผลการทดสอบคุณลักษณะที่กำหนด เช่น ความชื้น สี หรือค่าทางกายภาพของวัตถุดิบ

ข้อควรรู้: CoA เป็นเอกสารที่แสดง ผลการทดสอบจริง ของวัสดุหรือผลิตภัณฑ์ ไม่ใช่เอกสารรับรองความสอดคล้องกับข้อกำหนด

3.2 Cleaning

Cleaning หมายถึง การกำจัดดิน เศษอาหาร สิ่งสกปรก ไขมัน หรือสิ่งอื่นที่ไม่พึงประสงค์

ตัวอย่างเช่น ล้างคราบอาหารออกจากโต๊ะผลิต กำจัดคราบไขมันบนเครื่องจักร และล้างภาชนะก่อนนำกลับมาใช้งาน

ข้อควรรู้: การทำความสะอาด (Cleaning) มีวัตถุประสงค์เพื่อกำจัดสิ่งสกปรก ก่อนดำเนินการฆ่าเชื้อ (Disinfection) หากจำเป็น

3.3 Cross-contamination

Cross-contamination หมายถึง การปนเปื้อนของอาหารที่ผ่านการปรุงสุกและอาหารปรุงสุกบางส่วน จากการสัมผัสกับสิ่งปนเปื้อนโดยตรงหรือโดยอ้อมจากผู้ปฏิบัติงาน และบ่อยครั้งเกิดจากอาหารดิบโดยตรงหรือโดยอ้อม

ตัวอย่างเช่น ใช้เขียงเดียวกันสำหรับอาหารดิบและอาหารพร้อมรับประทานโดยไม่ทำความสะอาด ผู้ปฏิบัติงานสัมผัสอาหารดิบ แล้วสัมผัสอาหารปรุงสุกโดยไม่ล้างมือ หรืออาหารปรุงสุกสัมผัสกับภาชนะที่เคยใช้กับอาหารดิบ

การควบคุมการปนเปื้อนข้ามเป็นหนึ่งในมาตรการสำคัญของระบบ FSSC 22000 เพื่อป้องกันอันตรายด้านความปลอดภัยอาหาร

3.4 Declaration of Conformance (DoC)

Declaration of Conformance (DoC) หรือ Certificate of Conformance (CoC) หมายถึง เอกสารที่ยืนยันว่าผลิตภัณฑ์หรือวัสดุเป็นไปตามข้อกำหนดจำเพาะ (Specifications) หรือข้อกำหนดทางกฎหมาย (Regulations)

ตัวอย่างเช่น ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์ออก DoC เพื่อยืนยันว่าวัสดุบรรจุภัณฑ์เป็นไปตามข้อกำหนดด้านวัสดุสัมผัสอาหารที่เกี่ยวข้อง

ข้อควรรู้: DoC เป็นเอกสารที่ใช้ยืนยันความสอดคล้องกับข้อกำหนด ส่วน CoA เป็นเอกสารที่แสดงผลการทดสอบของผลิตภัณฑ์หรือวัตถุดิบ

3.5 Disinfection

Disinfection หมายถึง การลดจำนวนจุลินทรีย์ที่มีชีวิต โดยใช้สารเคมี และ/หรือ วิธีการทางกายภาพ บนพื้นผิว ในน้ำ หรือในอากาศ ให้อยู่ในระดับที่ไม่กระทบต่อความปลอดภัยและ/หรือความเหมาะสมของอาหาร

ตัวอย่างเช่น การใช้สารฆ่าเชื้อกับพื้นผิวที่สัมผัสอาหาร การฆ่าเชื้อในน้ำที่ใช้ในกระบวนการผลิต และการควบคุมคุณภาพอากาศในพื้นที่ผลิต

3.6 Facility

Facility หมายถึง โครงสร้างทางกายภาพหรือสิ่งติดตั้ง รวมถึงงานภายในพื้นที่ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งรองรับวัตถุประสงค์หลักหนึ่งอย่างหรือมากกว่า

ตัวอย่างของ Facility ได้แก่ อาคารผลิต คลังสินค้า ห้องปฏิบัติการ ระบบบำบัดน้ำ และระบบสาธารณูปโภค

3.7 Food Loss and Waste (FLW)

Food Loss and Waste (FLW) หมายถึง อาหาร และ/หรือ ส่วนที่ไม่สามารถรับประทานได้ที่เกี่ยวข้องกับอาหาร ซึ่งถูกนำออกจากห่วงโซ่อุปทานอาหาร (Food Supply Chain)

ตัวอย่างเช่น วัตถุดิบที่ถูกคัดทิ้งระหว่างการผลิต อาหารหมดอายุ ผลิตภัณฑ์ที่ไม่สามารถจำหน่ายได้ และเศษอาหารที่ถูกนำออกจากกระบวนการ

3.8 Food Packaging

Food Packaging หมายถึง ผลิตภัณฑ์ที่ใช้สำหรับการบรรจุ การปกป้อง การจัดการ การส่งมอบ การจัดเก็บ และการขนส่งอาหาร

บรรจุภัณฑ์อาหารอาจมีการสัมผัสอาหารได้ 2 ลักษณะ ได้แก่

Direct Food Contact คือ พื้นผิวหรือวัสดุที่สัมผัสอาหารโดยตรงระหว่างการใช้งานปกติของบรรจุภัณฑ์ เช่น ถุงบรรจุอาหาร ฟิล์มห่ออาหาร และถาดพลาสติกสัมผัสอาหาร
Indirect Food Contact คือ พื้นผิวหรือวัสดุที่โดยปกติไม่ได้สัมผัสอาหารโดยตรง แต่มีความเป็นไปได้ที่สารจะถ่ายเทเข้าสู่อาหาร เช่น กล่องกระดาษลูกฟูกสำหรับขนส่งและกล่องชั้นนอกที่ไม่ได้สัมผัสอาหารโดยตรง

ISO 22002-100 ระบุว่า การจัดประเภทบรรจุภัณฑ์ว่าเป็น Direct หรือ Indirect Food Contact ควรเป็นส่วนหนึ่งของการวิเคราะห์อันตราย (Hazard Analysis)

3.9 Handwashing

Handwashing หมายถึง การกำจัดสิ่งสกปรกออกจากผิวหนัง โดยใช้สบู่ที่เหมาะสมกับผิวหนัง

ตัวอย่างเช่น ล้างมือด้วยสบู่ก่อนเข้าพื้นที่ผลิต ล้างมือหลังใช้ห้องน้ำ และล้างมือก่อนสัมผัสผลิตภัณฑ์

3.10 Intermediate Product

Intermediate Product หมายถึง ผลิตภัณฑ์ที่ยังต้องผ่านการแปรรูปหรือการเปลี่ยนสภาพเพิ่มเติมโดยองค์กร

ตัวอย่างเช่น แป้งที่ผสมเสร็จและรอการอบ ผลิตภัณฑ์กึ่งสำเร็จรูปที่รอการบรรจุ และฟิล์มที่รอการพิมพ์

3.11 Logistic Unit

Logistic Unit หมายถึง หน่วยที่ใช้สำหรับการขนส่งหรือการจัดเก็บสินค้า

Logistic Unit รวมถึง แต่ไม่จำกัดเฉพาะ กล่อง (Cases) พาเลท (Pallets) ตู้คอนเทนเนอร์ (Containers) ภาชนะ (Vessels) และไซโล (Silos)

3.12 Product Contact

Product Contact หมายถึง พื้นผิวที่สัมผัสกับผลิตภัณฑ์ หรือบรรจุภัณฑ์ชั้นแรก (Primary Package) ในระหว่างการดำเนินงานตามปกติ

ตัวอย่างเช่น สายพานลำเลียง ถังผสม หัวบรรจุ และลูกกลิ้งที่สัมผัสบรรจุภัณฑ์ชั้นแรก

3.13 Recycling

Recycling หมายถึง การเปลี่ยนทิศทางของวัสดุจากกระแสของเสีย (Waste Stream) ระหว่างกระบวนการผลิต โดยไม่รวมการนำวัสดุกลับมาใช้ซ้ำ (Reuse) และไม่รวมเศษวัสดุที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการ ซึ่งสามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ภายในกระบวนการเดียวกัน

ตัวอย่างเช่น โรงงานคัดแยกเศษพลาสติกที่ไม่สามารถนำกลับเข้าสู่กระบวนการเดิม แล้วส่งเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลเพื่อแปรรูปเป็นวัตถุดิบใหม่

3.14 Reuse / Rework

Reuse / Rework หมายถึง การดำเนินการกับผลิตภัณฑ์หรือบริการที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนด (Nonconforming product or service) เพื่อทำให้เป็นไปตามข้อกำหนด

ตัวอย่างเช่น องค์กรพบว่าผลิตภัณฑ์บางส่วนยังไม่เป็นไปตามข้อกำหนด แต่สามารถนำกลับไปผ่านกระบวนการที่เหมาะสมเพื่อให้เป็นไปตามข้อกำหนดก่อนนำไปใช้งานหรือส่งมอบ

3.15 Site

Site หมายถึง สถานที่ที่องค์กรดำเนินงานหรือให้บริการ

Site หนึ่งแห่งอาจประกอบด้วย Facility หนึ่งแห่งหรือหลายแห่ง ตัวอย่างเช่น โรงงานแห่งหนึ่งอาจมีอาคารผลิต คลังสินค้า อาคารสำนักงาน และอาคารสาธารณูปโภคหลายส่วน ซึ่งทั้งหมดอยู่ภายใน Site เดียวกัน ขณะที่อาคารหรือสิ่งติดตั้งแต่ละส่วนถือเป็น Facility

3.16 Storage

Storage หมายถึง การเก็บรักษาสินค้าไว้ในสถานที่จัดเก็บ (Depository)

ตัวอย่างของสถานที่จัดเก็บ (Depository) คือ คลังสินค้า (Warehouse) ตัวอย่างเช่น การจัดเก็บวัตถุดิบในคลังสินค้า หรือการเก็บผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปไว้ในพื้นที่จัดเก็บก่อนการจัดส่ง

3.17 Transport

Transport หมายถึง การเคลื่อนย้ายสินค้า (รวมถึงการขนขึ้นและขนลง) โดยทางถนน ทางราง ทางอากาศ ทางน้ำ หรือวิธีการขนส่งอื่น

ตัวอย่างเช่น รถบรรทุกขนส่งสินค้า การขนส่งทางเรือ การขนส่งทางอากาศ และการขนส่งทางรถไฟ ทั้งนี้การขนขึ้นและขนลงสินค้า ถือเป็นส่วนหนึ่งของการขนส่งตามคำนิยามของ ISO 22002-100

3.18 Waste

Waste หมายถึง ของตกค้างจากการดำเนินการผลิต หรือสาร วัสดุ หรือผลิตภัณฑ์ใด ๆ ที่องค์กรมีเจตนาให้นำไปกำจัด รวมถึงการทำลาย

ตัวอย่างเช่น เศษวัตถุดิบที่ไม่สามารถนำกลับมาใช้ได้ ผลิตภัณฑ์ที่องค์กรกำหนดให้ทำลาย และวัสดุที่หมดอายุและกำหนดให้นำไปกำจัด

3.19 Zoning

Zoning หมายถึง การกำหนดขอบเขตของพื้นที่ภายในสถานประกอบการ ซึ่งสามารถกำหนดวิธีการปฏิบัติงาน สุขลักษณะ หรือมาตรการอื่น ๆ ที่เฉพาะเจาะจง เพื่อลดโอกาสการปนเปื้อนของผลิตภัณฑ์ รวมถึงการปนเปื้อนข้าม (Cross-contamination)

ตัวอย่างของมาตรการที่ใช้ในการแบ่งเขตพื้นที่ ได้แก่ การเปลี่ยนชุดปฏิบัติงานก่อนเข้าพื้นที่ การใช้ระบบความดันอากาศเป็นบวก (Positive Air Pressure) และการปรับเปลี่ยนการไหลของอากาศ (Modified Airflow)

ตัวอย่างเช่น โรงงานอาจกำหนดพื้นที่ผลิตอาหารพร้อมรับประทานเป็นเขตควบคุมเฉพาะ โดยกำหนดให้พนักงานต้องเปลี่ยนชุดปฏิบัติงานก่อนเข้า และใช้ระบบความดันอากาศเป็นบวกเพื่อลดความเสี่ยงของการปนเปื้อนข้าม