GHP กับ GMP ต่างกันอย่างไร? สรุปแบบเข้าใจง่าย พร้อมตัวอย่างหน่วยงานที่ยังใช้ GMP

ปัจจุบันผู้อ่านหลายท่านอาจยังมีคำถามที่สับสนระหว่าง GHPs และ GMP เพราะทั้งสองแนวคิดมีเป้าหมายร่วมกัน คือช่วยให้อาหารถูกผลิตอย่างปลอดภัยและอยู่ภายใต้การควบคุม ความแตกต่างหลักอยู่ที่จุดเน้นและขอบเขตการใช้งาน

GHPs คืออะไร?

GHPs ย่อมาจาก Good Hygiene Practices หมายถึง หลักปฏิบัติด้านสุขลักษณะที่ดี

GHPs เน้นการสร้างสภาพแวดล้อมและวิธีปฏิบัติที่ถูกสุขลักษณะตลอดห่วงโซ่อาหาร ตั้งแต่วัตถุดิบ การผลิต การจัดเก็บ การขนส่ง ไปจนถึงการจำหน่ายและการบริการอาหาร

ตัวอย่างหัวข้อที่เกี่ยวข้อง ได้แก่

• สุขลักษณะบุคลากร
• การทำความสะอาดและฆ่าเชื้อ
• การควบคุมสัตว์พาหะ
• การควบคุมน้ำ
• การป้องกันการปนเปื้อนข้าม
• การจัดเก็บและขนส่ง

Codex CXC 1-1969 ใช้คำว่า GHPs เป็นหลัก เพื่ออธิบายมาตรการพื้นฐานด้านสุขลักษณะอาหารตลอดห่วงโซ่อาหาร

GMP คืออะไร?

GMP ย่อมาจาก Good Manufacturing Practice หมายถึง หลักเกณฑ์หรือวิธีการที่ดีในการผลิต

GMP เน้นการควบคุมสถานประกอบการและกระบวนการผลิตให้เป็นระบบ เพื่อให้ผลิตภัณฑ์มีความปลอดภัย มีคุณภาพ และสม่ำเสมอ

เนื้อหามักครอบคลุม

• อาคารและสถานที่ผลิต
• เครื่องจักรและอุปกรณ์
• การควบคุมวัตถุดิบ
• การควบคุมกระบวนการผลิต
• การบรรจุและติดฉลาก
• การจัดเก็บ
• เอกสารและบันทึก

GHPs กับ GMP ต่างกันอย่างไร?

แม้จะมีจุดเน้นต่างกัน แต่ทั้งสองระบบมีเนื้อหาทับซ้อนกันมาก เช่น อาคาร บุคลากร ความสะอาด น้ำ สัตว์พาหะ วัตถุดิบ และการป้องกันการปนเปื้อน

GMP ถูกยกเลิกแล้วหรือไม่?

แม้ Codex จะใช้คำว่า GHPs แต่คำว่า GMP ยังคงใช้ในกฎหมายและข้อกำหนดของหน่วยงานหลายแห่งทั่วโลก

ตัวอย่างหน่วยงานที่ยังใช้ GMP

US FDA

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาแห่งสหรัฐอเมริกา หรือ US FDA ยังใช้คำว่า Current Good Manufacturing Practice: cGMP

ตัวอย่างข้อกำหนด ได้แก่

• อาหารมนุษย์ตาม 21 CFR Part 117
• ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารตาม 21 CFR Part 111
• ผลิตภัณฑ์ยาตาม 21 CFR Parts 210 และ 211

คำว่า Current หมายถึง ผู้ประกอบการต้องใช้วิธีการและระบบที่เหมาะสมกับองค์ความรู้ในปัจจุบัน

โรงงานที่ส่งออกอาหารไปสหรัฐอเมริกาจึงต้องตรวจสอบข้อกำหนด cGMP ของ US FDA ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะ GHPs หรือ HACCP

อย. ไทย

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา หรือ อย. ยังใช้คำว่า GMP มาตรฐานระบบการผลิตอาหาร

ตัวอย่างที่ใช้กันทั่วไปคือ GMP 420 ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 420 พ.ศ. 2563 ซึ่งครอบคลุมสถานที่ผลิต เครื่องมือ การควบคุมกระบวนการ สุขลักษณะ และการเก็บรักษาอาหาร

กรมปศุสัตว์และกรมประมง

กรมปศุสัตว์และกรมประมงยังใช้คำว่า GMP หรือ GMP/HACCP ในหลักเกณฑ์ แบบตรวจ และการรับรองสถานประกอบการบางประเภท เช่น

• โรงฆ่าสัตว์
• โรงงานผลิตสินค้าปศุสัตว์
• สถานประกอบการแปรรูปสัตว์น้ำ
• สถานประกอบการเพื่อการส่งออก

มกอช. หรือสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ ยังมีขอบข่ายที่ใช้ทั้งคำว่า GMP, GHP และ HACCP ตามประเภทของมาตรฐานและการรับรอง

GHPs และ GMP เกี่ยวข้องกับ HACCP อย่างไร?

GHPs และ GMP เป็นระบบพื้นฐานที่ช่วยควบคุมสภาพแวดล้อมและกระบวนการทั่วไป

เมื่อระบบพื้นฐานยังไม่สามารถควบคุมอันตรายที่มีนัยสำคัญได้เพียงพอ จึงนำระบบ HACCP มาใช้เพิ่มเติม

จำง่าย ๆ ว่า

• GHPs เน้นสุขลักษณะ
• GMP เน้นการผลิต
• HACCP เน้นการควบคุมอันตรายที่มีนัยสำคัญ

โรงงานควรใช้ GHPs หรือ GMP?

โรงงานอาจต้องใช้ทั้งสองแนวคิดร่วมกัน โดยพิจารณาจาก

• กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
• หน่วยงานกำกับดูแล
• ประเทศปลายทาง
• ข้อกำหนดของลูกค้า
• ประเภทผลิตภัณฑ์
• มาตรฐานที่ต้องการรับรอง

ตัวอย่างเช่น

• อ้างอิง Codex ใช้คำว่า GHPs
• อ้างอิงกฎหมายไทย ใช้ GMP 420
• ส่งออกสหรัฐฯ ตรวจสอบ cGMP ของ US FDA
• ผลิตสินค้าปศุสัตว์หรือสัตว์น้ำ ตรวจสอบข้อกำหนดของกรมที่เกี่ยวข้อง

หากต้องการทราบข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับหลักสูตรฝึกอบรม GHPs และ HACCP สามารถดูรายละเอียดได้ที่ หลักสูตร GHPs & HACCP ของ EQA Thailand

บทความที่เกี่ยวข้อง

• GHPs คืออะไร? หลักสุขลักษณะที่ดีสำหรับการผลิตอาหารตาม Codex
• HACCP คืออะไร? ระบบควบคุมอันตรายในกระบวนการผลิตอาหาร