ISO 45001 ข้อ 6.1.2 การชี้บ่งอันตรายและการประเมินความเสี่ยง ตีความข้อกำหนด

ทำไมข้อกำหนดจึงใช้คำว่าต่อเนื่องและเชิงรุก

ข้อ 6.1.2.1 กำหนดให้องค์กรจัดทำ นำไปปฏิบัติ และคงไว้ซึ่งกระบวนการชี้บ่งอันตราย (hazard identification) ที่เป็นเชิงรุกและต่อเนื่อง คำสองคำนี้เป็นตัวกำหนดว่าระบบต้องหน้าตาอย่างไร

คำว่าเชิงรุกหมายถึงไม่รอให้เกิดเหตุก่อนแล้วค่อยชี้บ่ง องค์กรที่ทะเบียนอันตรายเติบโตจากรายงานอุบัติเหตุอย่างเดียว กำลังใช้ระบบที่ตามหลังความเป็นจริงเสมอ ส่วนคำว่าต่อเนื่องหมายถึงมีช่องทางให้อันตรายใหม่เข้าสู่ระบบได้ตลอดเวลา ไม่ใช่เฉพาะช่วงที่เปิดรอบทบทวน

ในทางปฏิบัติ ช่องทางที่ทำให้ข้อนี้เดินได้จริงมักมีอยู่ไม่กี่ทาง คือการตรวจความปลอดภัยประจำวันที่บันทึกสิ่งที่เห็น ไม่ใช่ติ๊กว่าปกติ การรายงานสภาพที่ไม่ปลอดภัยและเหตุเกือบเกิดโดยผู้ปฏิบัติงานเอง การทบทวนอันตรายก่อนเริ่มงานที่ไม่ใช่งานประจำ และการทบทวนเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง ทั้งสี่ทางนี้ทำให้ทะเบียนอันตรายเป็นเอกสารที่มีชีวิต ไม่ใช่เอกสารที่รอวันหมดอายุ

ขอบเขตของสิ่งที่ต้องมองหา กว้างกว่าอันตรายทางกายภาพ

ข้อ 6.1.2.1 ระบุสิ่งที่กระบวนการชี้บ่งอันตรายต้องคำนึงถึงไว้เป็นรายการ ซึ่งอ่านรายการเต็มได้จากตัวมาตรฐาน สิ่งที่ควรตีความคือทิศทางของรายการนั้น เพราะมันขยายความหมายของคำว่าอันตรายออกไปไกลกว่าสิ่งที่จับต้องได้

อันตรายที่แบบฟอร์มมาตรฐานจับได้ดีอยู่แล้วคืออันตรายทางกายภาพ เช่น เครื่องจักรที่มีส่วนหมุน พื้นลื่น การทำงานบนที่สูง สารเคมี เสียง และความร้อน ส่วนที่ ISO 45001 ดึงเข้ามาอยู่ในสายตาชัดขึ้นคือปัจจัยที่มาจากวิธีจัดองค์กรของงาน เช่น การออกแบบภาระงาน ชั่วโมงการทำงาน รูปแบบการเข้ากะ พฤติกรรมของผู้บังคับบัญชา และการข่มเหงรังแกในที่ทำงาน สิ่งเหล่านี้ส่งผลต่อสุขภาพและความปลอดภัยได้จริง แต่ไม่มีช่องให้กรอกในแบบฟอร์มที่ออกแบบมาเพื่ออันตรายทางกายภาพ

อีกทิศทางหนึ่งคือขอบเขตของคน ข้อกำหนดไม่ได้จำกัดอยู่ที่พนักงานประจำ แต่รวมถึงผู้รับเหมา ผู้มาติดต่อ และคนที่อยู่รอบสถานที่ทำงานซึ่งอาจได้รับผลจากกิจกรรมขององค์กร โรงงานที่ทะเบียนอันตรายครอบคลุมเฉพาะงานของพนักงานตนเอง จึงยังไม่ครบตามที่ข้อกำหนดวางกรอบไว้

ความเสี่ยงสองชนิดที่ข้อ 6.1.2.2 แยกออกจากกัน

ข้อ 6.1.2.2 พูดถึงความเสี่ยงสองชนิด ชนิดแรกคือความเสี่ยงด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยที่มาจากอันตรายที่ชี้บ่งไว้ ชนิดที่สองคือความเสี่ยงอื่นที่กระทบต่อตัวระบบการจัดการเอง

ความเสี่ยงชนิดแรกตอบคำถามว่าคนจะบาดเจ็บหรือเจ็บป่วยได้อย่างไร ส่วนความเสี่ยงชนิดที่สองตอบคำถามว่าอะไรจะทำให้ระบบที่วางไว้ไม่ทำงาน ตัวอย่างของชนิดที่สองคือการที่ผู้รับผิดชอบด้านความปลอดภัยเป็นคนเดียวและไม่มีคนสำรอง การที่ข้อมูลกฎหมายไม่ถูกอัปเดตเมื่อกฎหมายเปลี่ยน หรือการที่งบประมาณด้านความปลอดภัยถูกตัดกลางปี ทั้งหมดนี้ไม่ใช่อันตรายที่ทำให้คนบาดเจ็บโดยตรง แต่ทำให้กลไกป้องกันอ่อนแรงลง

องค์กรที่ประเมินเฉพาะชนิดแรก จะมีคำตอบครบสำหรับคำถามว่าใครจะเจ็บ แต่ไม่มีคำตอบสำหรับคำถามว่าทำไมมาตรการที่วางไว้จึงไม่ถูกทำตาม การแยกสองชนิดนี้ให้ชัดตั้งแต่ต้นจึงช่วยให้แผนดำเนินการในข้อ 6.1.4 มีเนื้อหาที่ต่างกันสองด้าน

วิธีการและเกณฑ์ต้องถูกกำหนดไว้ก่อน ไม่ใช่เลือกตอนให้คะแนน

ข้อกำหนดระบุให้องค์กรกำหนดวิธีการและเกณฑ์สำหรับการประเมินความเสี่ยง โดยให้วิธีการนั้นถูกนิยามไว้ล่วงหน้าและใช้ในเชิงรุก ประโยคนี้มีนัยสำคัญกว่าที่เห็น เพราะมันตัดความเป็นไปได้ที่จะตัดสินความเสี่ยงตามความรู้สึกของผู้ประเมินแต่ละคน

ตารางให้คะแนนความรุนแรงคูณโอกาสเกิดเป็นวิธีหนึ่งที่ใช้ได้ ตราบใดที่ระดับแต่ละระดับถูกนิยามด้วยถ้อยคำที่ผู้ประเมินสองคนอ่านแล้วให้คะแนนตรงกัน ถ้าคำอธิบายของระดับกลางเขียนไว้เพียงว่าปานกลาง วิธีการนั้นยังไม่ถูกนิยาม และผลที่ได้จะเปลี่ยนไปตามคนที่กรอก

อีกจุดที่ควรระวังคือการตัดสินความเสี่ยงโดยคิดจากมาตรการที่ควรจะมี แทนที่จะคิดจากมาตรการที่มีอยู่จริงและใช้อยู่จริง ถ้าการ์ดเครื่องจักรถูกถอดออกเพื่อความสะดวกในการทำงาน การประเมินที่ยังให้คะแนนราวกับการ์ดยังอยู่ จะให้ผลที่ต่ำกว่าความจริง และทำให้ลำดับความสำคัญผิดไปทั้งทะเบียน

โอกาสไม่ใช่ด้านตรงข้ามของความเสี่ยง

ข้อ 6.1.2.3 ให้ประเมินโอกาสด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย และโอกาสอื่นในการปรับปรุงระบบ จุดที่ตีความพลาดได้ง่ายคือการเขียนโอกาสเป็นเพียงประโยคกลับด้านของความเสี่ยงที่เพิ่งเขียนไป

โอกาสในความหมายของข้อนี้คือช่องทางที่ทำให้สภาพการทำงานดีขึ้นหรือทำให้อันตรายลดลงตั้งแต่ต้นทาง เช่น จังหวะที่จะออกแบบผังการเดินของคนกับรถยกใหม่ตอนขยายคลัง จังหวะที่จะเปลี่ยนสารเคมีเป็นตัวที่อันตรายน้อยกว่าตอนเปลี่ยนผู้ส่งมอบ หรือจังหวะที่จะรวมงานที่ต้องยกของหนักเข้ากับอุปกรณ์ช่วยยกตอนปรับสายการผลิต โอกาสประเภทนี้เกิดขึ้นเป็นช่วง ๆ และหายไปถ้าไม่ถูกหยิบใช้ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ข้อกำหนดให้ประเมินไว้ ไม่ใช่ให้รอ

เมื่อความเสี่ยงถูกจัดลำดับแล้ว ขั้นถัดไปคือการเลือกมาตรการควบคุมตามลำดับชั้น ซึ่งอ่านต่อได้ที่บทความ ISO 45001 ข้อ 8.1.2 การขจัดอันตรายและลดความเสี่ยงตามลำดับชั้นการควบคุม

คำถามที่ควรตอบได้

1. อันตรายที่เพิ่มเข้าทะเบียนล่าสุด เข้ามาจากช่องทางใด และเข้ามาเมื่อใด — ที่มาคือข้อ 6.1.2.1 ที่กำหนดให้กระบวนการชี้บ่งอันตรายเป็นเชิงรุกและต่อเนื่อง

2. ทะเบียนอันตรายมีรายการที่มาจากวิธีจัดองค์กรของงาน เช่น ภาระงาน รูปแบบกะ หรือพฤติกรรมระหว่างบุคคล หรือไม่ — ที่มาคือข้อ 6.1.2.1 ในส่วนที่ให้คำนึงถึงปัจจัยด้านการจัดองค์กรของงานและปัจจัยทางสังคม

3. เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงกำลังคน กะ หรือวิธีทำงาน มีจุดใดในระบบที่บังคับให้กลับมาทบทวนอันตราย — ที่มาคือข้อ 6.1.2.1 อ่านคู่กับข้อ 8.1.3 ที่ว่าด้วยการจัดการการเปลี่ยนแปลง

4. เกณฑ์ของระดับความรุนแรงและระดับโอกาสเกิด เขียนไว้ชัดพอที่ผู้ประเมินสองคนจะให้คะแนนตรงกันหรือไม่ — ที่มาคือข้อ 6.1.2.2 ที่กำหนดให้วิธีการและเกณฑ์ถูกนิยามไว้ล่วงหน้า

5. ในทะเบียนความเสี่ยง มีรายการใดบ้างที่เป็นความเสี่ยงต่อตัวระบบ ไม่ใช่ความเสี่ยงต่อตัวคน — ที่มาคือข้อ 6.1.2.2 ที่แยกความเสี่ยงอื่นต่อระบบการจัดการออกจากความเสี่ยงด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย

บทความนี้เรียบเรียงขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เรียบเรียงเพื่ออธิบายและตีความข้อกำหนด ไม่ใช่การแปลหรือทำซ้ำเนื้อหาของมาตรฐาน ตัวอย่างทั้งหมดเป็นกรณีสมมติเพื่อประกอบคำอธิบาย การนำไปใช้จริงให้ยึดตัวมาตรฐานฉบับจริงเป็นหลัก