FSSC 22000 กับการควบคุมสัตว์พาหะตาม ISO 22002-100 ข้อ 7 โรงงานต้องทำอะไรบ้าง?

การควบคุมสัตว์พาหะเป็นโปรแกรมพื้นฐานด้านความปลอดภัยอาหารที่สำคัญของระบบ FSSC 22000 เพราะสัตว์พาหะ เช่น หนู แมลงวัน แมลงสาบ มด นก และแมลงในผลิตภัณฑ์อาหาร อาจนำเชื้อจุลินทรีย์ สิ่งสกปรก มูล ขน ซากสัตว์ และสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่วัตถุดิบ ผลิตภัณฑ์ บรรจุภัณฑ์ และพื้นที่ผลิตได้

ISO 22002-100 ข้อ 7 กำหนดให้โรงงานจัดทำโปรแกรมควบคุมสัตว์พาหะอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมตั้งแต่การวางแผน การป้องกันสัตว์พาหะเข้าสู่โรงงาน การลดแหล่งอาหาร น้ำ และที่หลบซ่อน การตรวจติดตาม ตลอดจนการควบคุมและกำจัดเมื่อพบการระบาด

เนื้อหาจะอธิบายข้อกำหนด ISO 22002-100 ข้อ 7 ตามหลักการวางแผน–ปฏิบัติ–ตรวจสอบ–ปรับปรุง หรือวงจร PDCA (Plan–Do–Check–Act) พร้อมระบุเอกสาร ขั้นตอนปฏิบัติ แบบฟอร์ม และบันทึกที่โรงงานควรจัดเตรียมไว้เป็นหลักฐาน

การควบคุมสัตว์พาหะตามหลัก PDCA คืออะไร?

โรงงานไม่ควรดำเนินการควบคุมสัตว์พาหะเพียงด้วยการวางกับดักหรือว่าจ้างบริษัทกำจัดแมลง แต่ต้องบริหารกิจกรรมทั้งหมดเป็นระบบ ดังนี้

การวางแผน (Plan)ประเมินความเสี่ยง ระบุสัตว์พาหะเป้าหมาย กำหนดผู้รับผิดชอบ วิธีควบคุม ตำแหน่งอุปกรณ์ ความถี่การตรวจ และเกณฑ์ตอบสนอง

การปฏิบัติ (Do)ดำเนินการป้องกัน ตรวจติดตาม บำรุงรักษาอุปกรณ์ ควบคุมสารเคมี และตอบสนองทันทีเมื่อพบสัตว์พาหะ

การตรวจสอบ (Check)ทบทวนผลการตรวจ วิเคราะห์แนวโน้ม ตรวจสอบความครบถ้วนของบันทึก และยืนยันประสิทธิผลของมาตรการควบคุม

การปรับปรุง (Act)วิเคราะห์สาเหตุ แก้ไขจุดบกพร่อง ป้องกันการเกิดซ้ำ และปรับปรุงโปรแกรมควบคุมสัตว์พาหะให้เหมาะสมกับความเสี่ยงที่เปลี่ยนแปลงไป

7.1 ข้อกำหนดทั่วไปเกี่ยวกับการควบคุมสัตว์พาหะ

ISO 22002-100 ข้อ 7.1 กำหนดให้โรงงานจัดทำ นำไปปฏิบัติ รักษาไว้ และจัดทำเป็นเอกสารสำหรับโปรแกรมควบคุมสัตว์พาหะที่มีประสิทธิผล

• โปรแกรมต้องครอบคลุมการดำเนินการเพื่อ
• ควบคุมสัตว์พาหะ
• ป้องกันสิ่งที่ดึงดูดสัตว์พาหะ
• ป้องกันสัตว์พาหะเข้าถึงพื้นที่
• ลดแหล่งหลบซ่อน
• ป้องกันการขยายพันธุ์

การวางแผน (Plan)

โรงงานต้องกำหนดขอบเขตของโปรแกรมให้ครอบคลุมทุกพื้นที่ที่อาจส่งผลต่อความปลอดภัยอาหาร เช่น

• พื้นที่ผลิต
• พื้นที่บรรจุ
• คลังวัตถุดิบ
• คลังบรรจุภัณฑ์
• คลังสินค้าสำเร็จรูป
• พื้นที่รับและส่งสินค้า
• ห้องขยะ
• โรงอาหาร
• ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า
• ห้องเครื่อง
• ระบบระบายน้ำ
• พื้นที่รอบอาคาร
• พื้นที่จัดเก็บภายนอกอาคาร

โรงงานต้องระบุชนิดสัตว์พาหะที่อาจพบตามลักษณะผลิตภัณฑ์ วัตถุดิบ กระบวนการผลิต สภาพแวดล้อม และประวัติการพบสัตว์พาหะ

• ตัวอย่างสัตว์พาหะเป้าหมาย ได้แก่
• หนู
• แมลงวัน
• แมลงสาบ
• มด
• นก
• แมลงคลาน
• แมลงในผลิตภัณฑ์อาหาร เช่น มอดและด้วง
• ควรกำหนดวัตถุประสงค์หรือเกณฑ์ประสิทธิผลของโปรแกรม เช่น
• ไม่พบสัตว์พาหะมีชีวิตในพื้นที่ผลิต
• ไม่พบร่องรอยหนูในคลังวัตถุดิบ
• จุดดักสัตว์พาหะต้องอยู่ครบและพร้อมใช้งาน
• ข้อบกพร่องด้านอาคารต้องได้รับการแก้ไขภายในเวลาที่กำหนด
• เหตุการณ์ที่เกิดซ้ำในจุดเดิมต้องได้รับการวิเคราะห์สาเหตุ

การปฏิบัติ (Do)

• โรงงานต้องนำโปรแกรมไปใช้จริง โดย
• แต่งตั้งผู้รับผิดชอบ
• ตรวจพื้นที่ตามแผน
• ติดตั้งอุปกรณ์ตรวจจับและกับดัก
• ควบคุมจุดทางเข้าสัตว์พาหะ
• ลดแหล่งอาหาร น้ำ และที่หลบซ่อน
• บันทึกผลการตรวจทุกครั้ง
• ดำเนินการทันทีเมื่อพบความผิดปกติ

กรณีใช้ผู้รับเหมาภายนอก โรงงานยังคงเป็นผู้รับผิดชอบต่อประสิทธิผลของโปรแกรม ไม่สามารถโอนความรับผิดชอบด้านความปลอดภัยอาหารให้บริษัทกำจัดสัตว์พาหะทั้งหมดได้

การตรวจสอบ (Check)

• โรงงานต้องตรวจสอบว่า
• มีการตรวจครบตามความถี่หรือไม่
• จุดดักอยู่ครบตามแผนผังหรือไม่
• อุปกรณ์อยู่ในสภาพพร้อมใช้งานหรือไม่
• มีจุดใดพบสัตว์พาหะเพิ่มขึ้นหรือไม่
• ข้อเสนอแนะจากผู้ให้บริการได้รับการแก้ไขหรือไม่
• โปรแกรมสามารถควบคุมสัตว์พาหะได้จริงหรือไม่

การปรับปรุง (Act)

• เมื่อพบว่าโปรแกรมไม่มีประสิทธิผล โรงงานต้องพิจารณา
• เพิ่มความถี่การตรวจ
• เพิ่มหรือย้ายจุดดัก
• เปลี่ยนชนิดอุปกรณ์
• ปรับปรุงอาคาร
• ปรับวิธีทำความสะอาด
• ปรับระบบจัดการขยะ
• ทบทวนวิธีควบคุม
• ทบทวนความสามารถของผู้รับเหมา

เอกสารและหลักฐานที่ควรมีตามข้อ 7.1

ระเบียบปฏิบัติ (Procedure)

• ระเบียบปฏิบัติการควบคุมสัตว์พาหะ
• ระเบียบปฏิบัติการบริหารผู้รับเหมาควบคุมสัตว์พาหะ
• ระเบียบปฏิบัติเมื่อพบสัตว์พาหะ

แผนงาน (Plan)

• โปรแกรมควบคุมสัตว์พาหะประจำปี
• การประเมินความเสี่ยงสัตว์พาหะแต่ละพื้นที่
• รายการสัตว์พาหะเป้าหมาย
• แผนตรวจพื้นที่ภายในและภายนอก

แบบฟอร์มและบันทึก (Form and Record)

• แบบตรวจติดตามสัตว์พาหะ
• แบบบันทึกการพบสัตว์พาหะ
• แบบติดตามการแก้ไข
• รายงานสรุปผลประจำเดือน
• รายงานวิเคราะห์แนวโน้ม

7.2 โปรแกรมควบคุมสัตว์พาหะ

7.2.1 โปรแกรมต้องเหมาะสมกับองค์กรและมีผู้รับผิดชอบ

• ข้อกำหนดระบุว่าโปรแกรมควบคุมสัตว์พาหะต้อง
• เหมาะสมกับลักษณะขององค์กร
• มีบุคคลที่ได้รับการแต่งตั้งและมีความสามารถรับผิดชอบกิจกรรม
• ระบุสัตว์พาหะเป้าหมาย
• มีแผน วิธีการ ตารางเวลา และขั้นตอนควบคุมที่เป็นเอกสาร
• ได้รับการดูแลรักษาให้ยังคงมีประสิทธิผลตามวัตถุประสงค์

การวางแผน (Plan)

• โปรแกรมต้องจัดทำจากความเสี่ยงจริงของโรงงาน โดยพิจารณาอย่างน้อยจาก
• ประเภทอาหาร
• ชนิดของวัตถุดิบ
• ลักษณะบรรจุภัณฑ์
• อุณหภูมิและความชื้น
• ลักษณะอาคาร
• สภาพแวดล้อมโดยรอบ
• ฤดูกาล
• ประวัติการพบสัตว์พาหะ
• พื้นที่จัดเก็บขยะ
• การจัดเก็บกลางแจ้ง
• กิจกรรมของโรงงานข้างเคียง
• โรงงานต้องแต่งตั้งผู้รับผิดชอบอย่างชัดเจน บุคคลดังกล่าวควรมีความรู้เกี่ยวกับ
• ชนิดและพฤติกรรมของสัตว์พาหะ
• ร่องรอยที่ใช้ตรวจหาสัตว์พาหะ
• การเลือกและติดตั้งอุปกรณ์
• วิธีอ่านผลจากกับดัก
• การประเมินแนวโน้ม
• การตอบสนองเมื่อพบการระบาด
• ความเสี่ยงของสารเคมีต่ออาหาร

การปฏิบัติ (Do)

• โรงงานต้องดำเนินการตามแผนที่กำหนด เช่น
• ตรวจจุดดักตามตาราง
• ตรวจสภาพพื้นที่และอาคาร
• ตรวจแหล่งอาหารและน้ำ
• เปลี่ยนเหยื่อหรือแผ่นกาว
• ทำความสะอาดเครื่องดักแมลง
• บันทึกชนิดและจำนวนสัตว์พาหะ
• แจ้งความผิดปกติ
• ออกใบแจ้งซ่อมเมื่อพบช่องทางเข้าสัตว์พาหะ
• จุดดักแต่ละตำแหน่งควรมีหมายเลขที่สามารถเชื่อมโยงกับแผนผังและบันทึกการตรวจได้

การตรวจสอบ (Check)

• โรงงานต้องตรวจสอบว่า
• ผู้รับผิดชอบปฏิบัติงานตามวิธีที่กำหนดหรือไม่
• ความถี่การตรวจเหมาะสมกับความเสี่ยงหรือไม่
• จุดดักอยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้องหรือไม่
• มีการตรวจครบทุกจุดหรือไม่
• มีสัตว์พาหะชนิดใหม่เกิดขึ้นหรือไม่
• มีการพบซ้ำในพื้นที่เดิมหรือไม่
• ข้อบกพร่องได้รับการแก้ไขตามกำหนดหรือไม่

การปรับปรุง (Act)

• โปรแกรมควรได้รับการทบทวนเมื่อ
• พบการระบาด
• พบสัตว์พาหะชนิดใหม่
• มีการเพิ่มหรือย้ายสายการผลิต
• มีการก่อสร้างหรือปรับปรุงอาคาร
• มีการเปลี่ยนวัตถุดิบ
• มีการเปลี่ยนรูปแบบการจัดเก็บ
• เปลี่ยนผู้ให้บริการ
• ผลการวิเคราะห์แนวโน้มแสดงว่ามาตรการเดิมไม่มีประสิทธิผล

เอกสารและหลักฐานที่ควรมีตามข้อ 7.2.1

ระเบียบปฏิบัติและวิธีปฏิบัติงาน

• วิธีตรวจจุดดักสัตว์พาหะ
• วิธีเปลี่ยนเหยื่อและแผ่นกาว
• วิธีตรวจหาร่องรอยหนูและแมลง
• วิธีดำเนินการเมื่ออุปกรณ์สูญหายหรือชำรุด

แผนงาน

• แผนผังตำแหน่งจุดดักสัตว์พาหะ
• ตารางความถี่การตรวจ
• รายการสัตว์พาหะเป้าหมาย
• แผนควบคุมตามฤดูกาล

หลักฐานความรู้ความสามารถ

• หนังสือแต่งตั้งผู้รับผิดชอบ
• รายละเอียดหน้าที่และความรับผิดชอบ
• บันทึกการฝึกอบรม
• ผลการประเมินความสามารถ
• ใบอนุญาตหรือคุณสมบัติของผู้ให้บริการภายนอก

แบบฟอร์มและบันทึก

• แบบตรวจจุดดักสัตว์พาหะ
• แบบบันทึกการเปลี่ยนเหยื่อ
• แบบตรวจเครื่องดักแมลง
• แบบรายงานอุปกรณ์สูญหายหรือชำรุด
• แบบติดตามข้อเสนอแนะของผู้รับเหมา

7.2.2 การควบคุมสารเคมีที่ใช้กำจัดสัตว์พาหะ

• เมื่อมีการใช้สารเคมี โรงงานต้องแสดงหลักฐานว่า
• สารเคมีได้รับอนุญาตจากหน่วยงานที่มีอำนาจ
• มีการใช้ตามคำแนะนำของผลิตภัณฑ์
• ใช้โดยบุคคลที่มีความสามารถ
• ไม่ก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนผลิตภัณฑ์

การวางแผน (Plan)

• โรงงานต้องมีระบบอนุมัติสารเคมีก่อนนำมาใช้ โดยตรวจสอบข้อมูล เช่น
• ชื่อทางการค้า
• ชื่อสารออกฤทธิ์
• เลขทะเบียน
• สัตว์พาหะเป้าหมาย
• วิธีใช้
• อัตราการใช้
• ความเข้มข้น
• ข้อจำกัดในการใช้ใกล้อาหาร
• ระยะเวลาที่ต้องเว้นก่อนกลับเข้าพื้นที่
• วิธีจัดเก็บ
• วิธีจัดการกรณีหกรั่วไหล

การปฏิบัติ (Do)

ผู้ปฏิบัติงานต้องใช้สารเคมีตามฉลากและคำแนะนำของผู้ผลิต ห้ามเพิ่มความเข้มข้นหรือเปลี่ยนวิธีใช้โดยไม่มีข้อมูลสนับสนุน

• ก่อนใช้สารเคมีต้องควบคุมความเสี่ยง เช่น
• เคลื่อนย้ายผลิตภัณฑ์ออกจากพื้นที่
• ปิดคลุมวัตถุดิบและบรรจุภัณฑ์
• หยุดการผลิต
• ปิดกั้นพื้นที่
• แจ้งผู้เกี่ยวข้อง
• ทำความสะอาดหลังใช้สาร
• ตรวจปล่อยพื้นที่ก่อนเริ่มผลิตใหม่

การตรวจสอบ (Check)

• โรงงานต้องตรวจสอบว่า
• สารที่ใช้ตรงตามรายการที่อนุมัติหรือไม่
• ปริมาณและความเข้มข้นถูกต้องหรือไม่
• ผู้ใช้มีความสามารถหรือไม่
• มีการป้องกันผลิตภัณฑ์อย่างเพียงพอหรือไม่
• มีการทำความสะอาดหลังการใช้หรือไม่
• มีความเสี่ยงจากสารตกค้างหรือไม่
• ภาชนะและสารเคมีได้รับการจัดเก็บอย่างถูกต้องหรือไม่

การปรับปรุง (Act)

• หากพบการใช้สารผิดชนิด ผิดความเข้มข้น หรือมีโอกาสสัมผัสผลิตภัณฑ์ ต้อง
• หยุดกิจกรรม
• กักกันผลิตภัณฑ์
• ประเมินผลกระทบต่อความปลอดภัยอาหาร
• ทำความสะอาดพื้นที่
• สอบสวนสาเหตุ
• ทบทวนความสามารถของผู้ปฏิบัติงาน
• ปรับปรุงขั้นตอนปฏิบัติ
• ประเมินผู้ให้บริการใหม่

เอกสารและหลักฐานที่ควรมีตามข้อ 7.2.2

ระเบียบปฏิบัติ

• ระเบียบปฏิบัติการควบคุมสารเคมี
• ระเบียบปฏิบัติการอนุมัติสารกำจัดสัตว์พาหะ
• ระเบียบปฏิบัติการจัดการสารเคมีหกรั่วไหล
• ระเบียบปฏิบัติการตรวจปล่อยพื้นที่หลังใช้สารเคมี

เอกสารสนับสนุน

• รายชื่อสารเคมีที่ได้รับอนุมัติ
• ฉลากผลิตภัณฑ์
• เอกสารข้อมูลความปลอดภัย
• หลักฐานการขึ้นทะเบียน
• คำแนะนำการใช้จากผู้ผลิต

แบบฟอร์มและบันทึก

• แบบขออนุมัติสารเคมี
• แบบบันทึกการเบิกและคืนสารเคมี
• แบบบันทึกการใช้สารเคมี
• แบบตรวจพื้นที่ก่อนและหลังใช้สาร
• แบบบันทึกการทำความสะอาด
• แบบประเมินผลิตภัณฑ์ที่อาจได้รับผลกระทบ

7.3 การป้องกันสัตว์พาหะเข้าสู่โรงงาน

• ข้อ 7.3 กำหนดให้โรงงานบำรุงรักษาสถานที่เพื่อ

ระบุและจัดการจุดที่สัตว์พาหะอาจเข้าสู่โรงงาน เช่น รู ท่อระบายน้ำ และหน้าต่างภายนอก

• ลดพื้นที่ที่อาจกลายเป็นแหล่งขยายพันธุ์

หากโรงงานใช้พื้นที่ภายนอกสำหรับจัดเก็บสิ่งของ ต้องป้องกันวัสดุจากความเสียหายหรือการปนเปื้อนจากสัตว์พาหะ เช่น มูลนก ให้เหมาะสมกับวัสดุและผลิตภัณฑ์ที่จัดเก็บ

การวางแผน (Plan)

• โรงงานต้องสำรวจและประเมินจุดเสี่ยง เช่น
• ช่องว่างใต้ประตู
• ประตูปิดไม่สนิท
• รูและรอยแตกร้าวของผนัง
• ช่องรอบท่อและสายไฟ
• ช่องระบายอากาศ
• หน้าต่างภายนอก
• ท่อระบายน้ำ
• ฝ้าเพดาน
• หลังคา
• ประตูรับและส่งสินค้า
• จุดเชื่อมต่อระหว่างอาคาร
• พื้นที่ก่อสร้าง
• ควรจัดระดับความเสี่ยงและกำหนดวิธีควบคุมสำหรับแต่ละจุด

การปฏิบัติ (Do)

• มาตรการที่โรงงานควรดำเนินการ ได้แก่
• ติดตั้งยางปิดช่องว่างใต้ประตู
• ติดตั้งตะแกรงบริเวณช่องเปิด
• ติดตั้งมุ้งลวด
• ใช้ม่านพลาสติกหรือม่านอากาศ
• อุดช่องรอบท่อและสายไฟ
• ซ่อมรอยแตกของผนังและพื้น
• ติดตั้งฝาหรือตะแกรงท่อระบายน้ำ
• ปิดประตูเมื่อไม่ใช้งาน
• ควบคุมระยะเวลาการเปิดประตูรับสินค้า
• ตรวจรถขนส่งก่อนเข้าสู่พื้นที่

สำหรับวัสดุที่เก็บภายนอก ควรวางบนพาเลต ป้องกันฝนและสัตว์พาหะ และตรวจหาร่องรอยการปนเปื้อนอย่างสม่ำเสมอ

การตรวจสอบ (Check)

• โรงงานต้องตรวจว่า
• ประตูปิดสนิทหรือไม่
• ยางใต้ประตูชำรุดหรือไม่
• มุ้งลวดและตะแกรงอยู่ในสภาพสมบูรณ์หรือไม่
• มีช่องเปิดใหม่เกิดขึ้นหรือไม่
• ท่อระบายน้ำมีตะแกรงครบหรือไม่
• มีมูลนก รังนก หรือร่องรอยสัตว์พาหะหรือไม่
• วัสดุภายนอกได้รับการป้องกันเพียงพอหรือไม่
• งานซ่อมเสร็จตามกำหนดหรือไม่

การปรับปรุง (Act)

• เมื่อพบจุดทางเข้าสัตว์พาหะ ต้อง
• ปิดกั้นจุดดังกล่าวชั่วคราว
• เพิ่มกับดักในบริเวณใกล้เคียง
• ออกใบแจ้งซ่อม
• กำหนดผู้รับผิดชอบและกำหนดเสร็จ
• ซ่อมแซมอย่างถาวร
• ตรวจสอบหลังซ่อม
• ประเมินว่ามีสัตว์พาหะเข้าสู่พื้นที่ภายในแล้วหรือไม่

เอกสารและหลักฐานที่ควรมีตามข้อ 7.3

ระเบียบปฏิบัติและวิธีปฏิบัติงาน

• วิธีตรวจสภาพอาคารเพื่อป้องกันสัตว์พาหะ
• วิธีควบคุมประตูและช่องเปิด
• วิธีควบคุมพื้นที่รับและส่งสินค้า
• วิธีจัดเก็บวัสดุภายนอกอาคาร

แผนงาน

• แผนตรวจสภาพอาคาร
• แผนผังจุดเสี่ยงการเข้าสัตว์พาหะ
• แผนบำรุงรักษาเชิงป้องกัน
• รายการจุดที่ต้องปิดกั้นหรือซ่อมแซม

แบบฟอร์มและบันทึก

• แบบตรวจประตู หน้าต่าง และช่องเปิด
• แบบตรวจท่อระบายน้ำ
• ใบแจ้งซ่อม
• แบบติดตามงานซ่อม
• บันทึกการตรวจหลังซ่อม
• แบบตรวจพื้นที่จัดเก็บภายนอก

7.4 การลดแหล่งหลบซ่อนและการจัดการการระบาด

มาตรการควบคุมสัตว์พาหะต้องได้รับการออกแบบและดำเนินการเพื่อลดอาหารและน้ำที่สัตว์พาหะสามารถเข้าถึงได้

วัสดุที่พบว่ามีสัตว์พาหะต้องได้รับการจัดการโดยไม่ทำให้เกิดการปนเปื้อนไปยังวัสดุ ผลิตภัณฑ์ หรือพื้นที่อื่น นอกจากนี้ โรงงานต้องควบคุมหรือกำจัดแหล่งหลบซ่อน เช่น โพรง พืชพรรณ และวัสดุที่จัดเก็บสะสม

การวางแผน (Plan)

• โรงงานต้องสำรวจแหล่งที่อาจดึงดูดสัตว์พาหะ เช่น
• เศษอาหาร
• วัตถุดิบหก
• น้ำขัง
• ท่อน้ำรั่ว
• ถังขยะเปิด
• ขยะค้างคืน
• วัชพืช
• พุ่มไม้ชิดอาคาร
• พาเลตเก่า
• เครื่องจักรที่ไม่ได้ใช้งาน
• วัสดุสะสม
• พื้นที่ทำความสะอาดไม่ถึง
• สินค้าค้างเก็บเป็นเวลานาน

การปฏิบัติ (Do)

• โรงงานต้อง
• ทำความสะอาดวัตถุดิบหรืออาหารที่หกทันที
• ปิดภาชนะวัตถุดิบ
• ปิดฝาถังขยะ
• นำขยะออกตามความถี่ที่กำหนด
• ซ่อมจุดน้ำรั่ว
• กำจัดน้ำขัง
• ตัดวัชพืช
• เว้นระยะการจัดเก็บจากผนัง
• หมุนเวียนสินค้า
• กำจัดวัสดุที่ไม่ใช้งาน
• ทำความสะอาดใต้เครื่องจักร
• กักกันวัสดุที่สงสัยว่ามีสัตว์พาหะ

วัสดุที่พบการระบาดต้องเคลื่อนย้ายอย่างระมัดระวัง เพื่อไม่ให้สัตว์พาหะ ซากแมลง มูล หรือเศษปนเปื้อนแพร่กระจายไปยังพื้นที่อื่น

การตรวจสอบ (Check)

• โรงงานต้องตรวจ
• ความสะอาดของพื้นที่
• สภาพถังขยะ
• น้ำรั่วและน้ำขัง
• การจัดเก็บชิดผนัง
• พื้นที่ใต้พาเลต
• วัชพืชรอบอาคาร
• รังหรือโพรง
• รอยกัดแทะ
• มูลสัตว์
• ซากแมลง
• สินค้าค้างเก็บ

การปรับปรุง (Act)

• หากพบแหล่งอาหาร น้ำ หรือที่หลบซ่อน ต้อง
• ทำความสะอาดทันที
• เคลื่อนย้ายวัสดุ
• ปิดภาชนะ
• ปรับความถี่การนำขยะออก
• ซ่อมระบบน้ำ
• ปรับผังการจัดเก็บ
• เพิ่มความถี่การตรวจ
• ทบทวนวิธีทำความสะอาด
• ประเมินผลิตภัณฑ์ที่อยู่ใกล้จุดพบปัญหา

เอกสารและหลักฐานที่ควรมีตามข้อ 7.4

ระเบียบปฏิบัติและวิธีปฏิบัติงาน

• ระเบียบปฏิบัติการจัดการขยะ
• วิธีทำความสะอาดกรณีวัตถุดิบหก
• วิธีดูแลวัชพืชและพื้นที่รอบอาคาร
• วิธีจัดการวัสดุที่พบหรือสงสัยว่ามีสัตว์พาหะ
• วิธีจัดเก็บวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์

แผนงาน

• แผนทำความสะอาด
• แผนนำขยะออก
• แผนดูแลพื้นที่ภายนอก
• แผนตรวจสินค้าคงคลัง
• แผนตรวจพื้นที่เสี่ยง

แบบฟอร์มและบันทึก

• แบบตรวจสุขลักษณะพื้นที่
• แบบตรวจถังขยะ
• แบบตรวจน้ำรั่วและน้ำขัง
• แบบตรวจพื้นที่รอบอาคาร
• แบบกักกันวัสดุที่พบการระบาด
• บันทึกการกำจัดวัสดุหรือผลิตภัณฑ์

7.5 การตรวจติดตามและการตรวจหาสัตว์พาหะ

7.5.1 การตรวจสถานที่และการจัดวางอุปกรณ์

สถานที่ สิ่งอำนวยความสะดวก และพื้นที่โดยรอบต้องได้รับการตรวจด้วยความถี่ที่เหมาะสม เพื่อค้นหาหลักฐานการระบาด

• โปรแกรมตรวจติดตามต้องครอบคลุม
• การวางเครื่องตรวจจับ สถานีเหยื่อ หรือกับดักในตำแหน่งสำคัญ
• การจัดทำและรักษาแผนผังตำแหน่งอุปกรณ์ให้เป็นปัจจุบัน
• การจัดวางอุปกรณ์โดยไม่ก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อวัสดุ ผลิตภัณฑ์ หรือเครื่องจักร

การวางแผน (Plan)

ตำแหน่งและจำนวนอุปกรณ์ควรกำหนดจากความเสี่ยง ไม่ควรกำหนดจากระยะห่างเพียงอย่างเดียว

• พื้นที่ที่อาจต้องเพิ่มจำนวนอุปกรณ์หรือความถี่ ได้แก่
• ประตูรับวัตถุดิบ
• คลังวัตถุดิบ
• ห้องขยะ
• ห้องเครื่อง
• จุดใกล้ท่อระบายน้ำ
• จุดที่เคยพบสัตว์พาหะ
• พื้นที่จัดเก็บธัญพืชหรือวัตถุดิบแห้ง

โรงงานควรกำหนดเกณฑ์แจ้งเตือนและเกณฑ์ดำเนินการ เช่น จำนวนที่พบ ระยะเวลาที่พบซ้ำ หรือพื้นที่ที่ไม่ยอมรับให้พบสัตว์พาหะ

การปฏิบัติ (Do)

• ผู้ตรวจต้องตรวจทุกจุดตามแผนผังและบันทึกข้อมูล เช่น
• วันที่และเวลา
• หมายเลขจุด
• ชนิดสัตว์พาหะ
• จำนวนที่พบ
• สภาพอุปกรณ์
• สภาพเหยื่อหรือแผ่นกาว
• ร่องรอยสัตว์พาหะ
• การดำเนินการทันที
• ชื่อผู้ตรวจ

การตรวจสอบ (Check)

• โรงงานต้องวิเคราะห์ข้อมูล ไม่ควรพิจารณาเฉพาะผลการตรวจแต่ละครั้ง โดยควรวิเคราะห์
• จำนวนสัตว์พาหะแต่ละเดือน
• พื้นที่ที่พบซ้ำ
• ช่วงเวลาที่พบมาก
• ชนิดสัตว์พาหะ
• ความสัมพันธ์กับฤดูกาล
• ความสัมพันธ์กับกิจกรรมก่อสร้าง
• ความสัมพันธ์กับวัตถุดิบหรือผู้ส่งมอบ
• ผลก่อนและหลังการดำเนินการแก้ไข

การปรับปรุง (Act)

• เมื่อพบแนวโน้มผิดปกติ ต้องพิจารณา
• เพิ่มความถี่การตรวจ
• เพิ่มหรือย้ายจุดตรวจ
• ตรวจหาจุดทางเข้า
• ตรวจความสะอาด
• ตรวจแหล่งอาหารและน้ำ
• ตรวจวัตถุดิบและการรับสินค้า
• ประสานฝ่ายซ่อมบำรุง
• เปิดรายงานการดำเนินการแก้ไข

เอกสารและหลักฐานที่ควรมีตามข้อ 7.5.1

ระเบียบปฏิบัติและวิธีปฏิบัติงาน

• วิธีตรวจจุดดักสัตว์พาหะ
• วิธีบันทึกและรายงานผล
• วิธีวิเคราะห์แนวโน้ม
• วิธีตอบสนองเมื่อผลเกินเกณฑ์

แผนงาน

• แผนผังจุดดักฉบับปัจจุบัน
• ตารางตรวจตามระดับความเสี่ยง
• เกณฑ์แจ้งเตือนและเกณฑ์ดำเนินการ
• แผนตรวจพื้นที่รอบโรงงาน

แบบฟอร์มและบันทึก

• แบบตรวจติดตามสัตว์พาหะ
• บันทึกผลรายจุด
• บันทึกจำนวนสัตว์พาหะ
• กราฟวิเคราะห์แนวโน้ม
• รายงานพื้นที่ที่พบซ้ำ
• บันทึกการทบทวนรายงานโดยโรงงาน

7.5.2 คุณลักษณะของเครื่องตรวจจับและกับดัก

• อุปกรณ์ตรวจจับหรือกับดักต้อง
• ออกแบบเพื่อป้องกันการปนเปื้อน
• มีโครงสร้างแข็งแรงและป้องกันการเปิดโดยไม่ได้รับอนุญาต
• เหมาะสมกับสัตว์พาหะเป้าหมาย
• ได้รับการตรวจด้วยความถี่ที่สามารถค้นพบกิจกรรมใหม่ของสัตว์พาหะได้

กรณีใช้ผู้รับเหมาภายนอก โรงงานต้องทบทวนรายงานและตรวจสอบว่าการแก้ไขที่จำเป็นได้รับการดำเนินการแล้ว

การวางแผน (Plan)

• โรงงานต้องเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะสม เช่น
• สถานีเหยื่อหนูภายนอกอาคาร
• กับดักหนูภายในอาคาร
• เครื่องดักแมลงชนิดแผ่นกาว
• กับดักแมลงคลาน
• กับดักแมลงในผลิตภัณฑ์อาหาร
• ต้องประเมินความเสี่ยงจาก
• เหยื่อหลุดออกจากสถานี
• อุปกรณ์แตกหัก
• ซากแมลงตกลงบนผลิตภัณฑ์
• เครื่องดักแมลงดึงดูดแมลงเข้าสู่พื้นที่ผลิต
• การวางอุปกรณ์เหนือวัตถุดิบหรือผลิตภัณฑ์เปิด

การปฏิบัติ (Do)

• อุปกรณ์ต้อง
• มีหมายเลขประจำจุด
• อยู่ตรงตามแผนผัง
• ยึดติดหรือป้องกันการเคลื่อนย้ายตามความเหมาะสม
• ไม่อยู่เหนือผลิตภัณฑ์เปิด
• ไม่สร้างความเสี่ยงต่อวัตถุดิบ
• ได้รับการทำความสะอาด
• เปลี่ยนแผ่นกาว เหยื่อ หลอดไฟ หรืออะไหล่ตามกำหนด
• ตรวจสภาพทุกครั้งที่เข้าตรวจ

การตรวจสอบ (Check)

• โรงงานต้องตรวจว่า
• อุปกรณ์สูญหายหรือไม่
• อุปกรณ์ชำรุดหรือไม่
• ถูกเปิดหรือเคลื่อนย้ายหรือไม่
• เหยื่อหายไปผิดปกติหรือไม่
• แผ่นกาวเต็มหรือหมดสภาพหรือไม่
• หลอดไฟและอุปกรณ์ยังใช้งานได้หรือไม่
• ตำแหน่งดังกล่าวยังเหมาะสมหรือไม่

การปรับปรุง (Act)

หากอุปกรณ์ไม่มีประสิทธิผลหรือสร้างความเสี่ยง โรงงานต้องเปลี่ยนตำแหน่ง เปลี่ยนชนิด เพิ่มจำนวน หรือใช้มาตรการอื่นร่วมด้วย

เอกสารและหลักฐานที่ควรมีตามข้อ 7.5.2

ข้อกำหนดคุณลักษณะและวิธีปฏิบัติงาน

• ข้อกำหนดคุณลักษณะของกับดัก
• วิธีติดตั้งและตรวจสอบอุปกรณ์
• วิธีทำความสะอาดเครื่องดักแมลง
• วิธีเปลี่ยนแผ่นกาวและหลอดไฟ
• วิธีจัดการอุปกรณ์ชำรุดหรือสูญหาย

แบบฟอร์มและบันทึก

• ทะเบียนอุปกรณ์ควบคุมสัตว์พาหะ
• แบบตรวจสภาพอุปกรณ์
• แบบบันทึกเปลี่ยนแผ่นกาว
• แบบบันทึกเปลี่ยนหลอดไฟ
• แบบรายงานอุปกรณ์สูญหาย
• บันทึกทบทวนรายงานผู้รับเหมา
• รายงานวิเคราะห์แนวโน้ม

7.6 การควบคุมและการกำจัดสัตว์พาหะ โรงงานต้องทำอะไรบ้าง?

ข้อ 7.6 เป็นข้อกำหนดสำคัญสำหรับการตอบสนองเมื่อโรงงานพบสัตว์พาหะหรือหลักฐานการระบาด โดยโรงงานต้องควบคุมทั้งสัตว์พาหะ พื้นที่ และผลิตภัณฑ์ที่อาจได้รับผลกระทบ

7.6.1 การดำเนินการเมื่อพบสัตว์พาหะ

หากพบสัตว์พาหะในพื้นที่จัดเก็บผลิตภัณฑ์ หรือในพื้นที่ที่อาจเพิ่มโอกาสการปนเปื้อน โรงงานต้องดำเนินการเพื่อ

• กำจัดสัตว์พาหะ
• ป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ
• ลดจำนวนหรือการเกิดให้อยู่ในระดับที่ไม่กระทบต่อความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์

มาตรการควบคุมอาจใช้วิธีทางกล ทางชีวภาพ หรือทางเคมี แต่ต้องเป็นวิธีที่ได้รับอนุญาตและดำเนินการโดยผู้ที่มีคุณสมบัติหรือได้รับการฝึกอบรม

โรงงานต้องใช้ความระมัดระวังเพื่อไม่ให้กิจกรรมกำจัดสัตว์พาหะทำให้ผลิตภัณฑ์ปนเปื้อนหรือกระทบต่อความปลอดภัยและความเหมาะสมของอาหาร

ผลิตภัณฑ์และพื้นที่ที่อาจได้รับผลกระทบต้องได้รับการแยกหรือกักกัน และต้องดำเนินมาตรการกำจัดโดยทันที

ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการปนเปื้อนจากสัตว์พาหะหรือจากกิจกรรมกำจัด ต้องถูกจัดการในฐานะผลิตภัณฑ์ที่อาจไม่ปลอดภัย

การวางแผน (Plan)

• โรงงานต้องกำหนดแผนตอบสนองไว้ล่วงหน้า โดยระบุว่า
• ใครต้องได้รับแจ้ง
• ใครมีอำนาจสั่งหยุดการผลิต
• ใครมีอำนาจกักกันผลิตภัณฑ์
• ใครเป็นผู้ประเมินผลกระทบต่อผลิตภัณฑ์
• สถานการณ์ใดต้องเรียกผู้เชี่ยวชาญ
• สถานการณ์ใดต้องเพิ่มความถี่การตรวจ
• เกณฑ์ใดใช้พิจารณาปล่อยผลิตภัณฑ์
• เกณฑ์ใดใช้พิจารณาทำลายผลิตภัณฑ์
• ต้องติดตามผลนานเท่าใดก่อนปิดเหตุการณ์
• โรงงานอาจแบ่งระดับเหตุการณ์ เช่น

ระดับเล็กน้อยพบร่องรอยสัตว์พาหะภายนอกอาคาร โดยยังไม่มีหลักฐานเข้าสู่พื้นที่ผลิตหรือคลังสินค้า

ระดับเฝ้าระวังพบสัตว์พาหะในพื้นที่สนับสนุน เช่น ห้องเครื่องหรือพื้นที่บริการ

ระดับรุนแรงพบสัตว์พาหะในพื้นที่ผลิต บรรจุ หรือจัดเก็บผลิตภัณฑ์

ระดับวิกฤตพบหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์ได้รับการปนเปื้อน

การปฏิบัติ (Do)

• เมื่อพบสัตว์พาหะ โรงงานควรดำเนินการตามลำดับต่อไปนี้

1. แจ้งเหตุทันที

ผู้พบต้องแจ้งหัวหน้างาน ฝ่ายประกันคุณภาพ และผู้รับผิดชอบโปรแกรมควบคุมสัตว์พาหะทันที

• ข้อมูลเบื้องต้นควรระบุ
• วันที่และเวลา
• จุดที่พบ
• ชนิดสัตว์พาหะ
• จำนวนที่พบ
• สภาพที่พบ เช่น ตัวเป็น ตัวตาย มูล รอยกัด หรือรัง
• ผลิตภัณฑ์ที่อยู่ใกล้เคียง

2. ควบคุมพื้นที่

• โรงงานต้องพิจารณา
• หยุดกิจกรรมในบริเวณที่เกี่ยวข้อง
• ปิดกั้นพื้นที่
• จำกัดการเคลื่อนย้ายบุคลากรและอุปกรณ์
• ห้ามเคลื่อนย้ายผลิตภัณฑ์ออกจากพื้นที่
• เก็บรักษาหลักฐานเพื่อใช้ในการสอบสวน

3. กักกันผลิตภัณฑ์

• ผลิตภัณฑ์ที่ควรพิจารณากักกัน ได้แก่
• วัตถุดิบ
• ผลิตภัณฑ์ระหว่างกระบวนการ
• ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป
• บรรจุภัณฑ์
• ภาชนะและอุปกรณ์
• ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตในช่วงเวลาที่อาจได้รับผลกระทบ

ต้องระบุสถานะกักกันให้ชัดเจน เพื่อป้องกันการนำไปใช้ ผลิตต่อ หรือจัดส่งโดยไม่ได้รับอนุญาต

4. ประเมินผลกระทบต่อผลิตภัณฑ์

• การประเมินควรพิจารณา
• ชนิดของสัตว์พาหะ
• ตำแหน่งที่พบ
• จำนวนหรือระดับการระบาด
• ลักษณะร่องรอยที่พบ
• ผลิตภัณฑ์เปิดหรือปิด
• ความสมบูรณ์ของบรรจุภัณฑ์
• ระยะเวลาที่อาจได้รับผลกระทบ
• โอกาสการสัมผัสโดยตรงหรือโดยอ้อม
• การใช้สารเคมีระหว่างการกำจัด
• ข้อกำหนดของกฎหมายและลูกค้า
• ผลการประเมินอาจนำไปสู่การ
• ปล่อยใช้
• คัดแยก
• ทำความสะอาดบรรจุภัณฑ์ภายนอก
• นำกลับไปผ่านกระบวนการ
• ส่งคืนผู้ขาย
• ทำลาย
• จัดการในฐานะผลิตภัณฑ์ที่อาจไม่ปลอดภัย

5. กำจัดสัตว์พาหะ

• โรงงานต้องเลือกวิธีที่เหมาะสมและไม่ทำให้เกิดความเสี่ยงใหม่ เช่น
• ใช้กับดัก
• เพิ่มจำนวนจุดดัก
• นำแหล่งอาหารและน้ำออก
• ทำความสะอาดพื้นที่
• ใช้สารเคมีภายใต้การควบคุม
• ปิดกั้นจุดทางเข้า
• นำวัสดุที่มีการระบาดออกจากพื้นที่

6. ทำความสะอาดและตรวจปล่อยพื้นที่

• หลังการกำจัด ต้อง
• นำซากสัตว์พาหะออก
• ทำความสะอาดพื้นที่
• ฆ่าเชื้อตามความเหมาะสม
• ตรวจหาเศษมูล ขน ซาก หรือสิ่งปนเปื้อน
• ตรวจสอบความเสี่ยงจากสารเคมี
• ตรวจหาร่องรอยสัตว์พาหะเพิ่มเติม
• ตรวจความพร้อมของเครื่องจักรและพื้นที่
• อนุมัติก่อนเริ่มผลิตอีกครั้ง

การตรวจสอบ (Check)

โรงงานต้องยืนยันว่ามาตรการกำจัดมีประสิทธิผล ไม่ควรปิดเหตุการณ์เพียงเพราะมีการฉีดพ่น เปลี่ยนเหยื่อ หรือจับสัตว์พาหะได้แล้ว

• การตรวจสอบประสิทธิผลอาจประกอบด้วย
• ตรวจซ้ำภายในเวลาที่กำหนด
• เพิ่มความถี่การตรวจชั่วคราว
• ตรวจว่ามีมูลใหม่หรือไม่
• ตรวจว่ามีรอยกัดแทะใหม่หรือไม่
• ตรวจจำนวนสัตว์พาหะที่ติดกับดัก
• เปรียบเทียบผลก่อนและหลังดำเนินการ
• ตรวจว่าจุดทางเข้าได้รับการซ่อมแล้ว
• ตรวจว่าพื้นที่ได้รับการทำความสะอาดแล้ว
• ยืนยันว่าไม่พบกิจกรรมต่อเนื่อง

เหตุการณ์ที่มีความเสี่ยงสูงควรได้รับการทบทวนโดยผู้มีความรู้และมีอำนาจตัดสินใจ ไม่ควรให้ผู้ดำเนินการกำจัดเป็นผู้ยืนยันประสิทธิผลเพียงคนเดียว

การปรับปรุง (Act)

• โรงงานต้องค้นหาสาเหตุที่แท้จริงของการระบาด ไม่ควรจบเพียงการกำจัดสัตว์พาหะที่พบ
• ตัวอย่างสาเหตุ ได้แก่
• ประตูปิดไม่สนิท
• มีช่องว่างใต้ประตู
• มุ้งลวดหรือตะแกรงชำรุด
• ท่อระบายน้ำเปิด
• ช่องรอบท่อไม่ได้อุด
• มีขยะค้าง
• มีวัตถุดิบหก
• มีน้ำขัง
• มีวัชพืชชิดอาคาร
• มีวัสดุสะสม
• วัตถุดิบมีแมลงติดเข้ามา
• ผู้รับเหมาเปิดประตูทิ้งไว้
• ความถี่การตรวจไม่เพียงพอ

ประเด็นเกี่ยวกับรู ช่องเปิด ท่อระบายน้ำ หน้าต่าง และช่องว่างของอาคารเป็นข้อกำหนดโดยตรงของข้อ 7.3 เรื่องการป้องกันสัตว์พาหะเข้าสู่พื้นที่ แต่สามารถนำมาเป็นมาตรการแก้ไขสาเหตุและป้องกันการเกิดซ้ำภายใต้ข้อ 7.6 ได้

โรงงานควรวิเคราะห์สาเหตุด้วยเครื่องมือ เช่น การถามทำไมต่อเนื่อง 5 ครั้ง (5 Why) หรือแผนผังก้างปลา และกำหนด

• การแก้ไขเฉพาะหน้า
• การแก้ไขสาเหตุ
• ผู้รับผิดชอบ
• กำหนดเสร็จ
• วิธีตรวจสอบประสิทธิผล
• ผู้อนุมัติปิดประเด็น

เอกสารและหลักฐานที่ควรมีตามข้อ 7.6.1

ระเบียบปฏิบัติ

• ระเบียบปฏิบัติเมื่อพบสัตว์พาหะ
• ระเบียบปฏิบัติการกักกันผลิตภัณฑ์
• ระเบียบปฏิบัติการจัดการผลิตภัณฑ์ที่อาจไม่ปลอดภัย
• ระเบียบปฏิบัติการหยุดและเริ่มการผลิตใหม่
• ระเบียบปฏิบัติการแก้ไขและป้องกันการเกิดซ้ำ
• ระเบียบปฏิบัติการตรวจปล่อยพื้นที่หลังการกำจัด

วิธีปฏิบัติงาน

• วิธีจับและกำจัดสัตว์พาหะ
• วิธีเก็บและกำจัดซากสัตว์พาหะ
• วิธีทำความสะอาดพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ
• วิธีเพิ่มจุดดักกรณีฉุกเฉิน
• วิธีตรวจหาร่องรอยหลังการกำจัด

แบบฟอร์มและบันทึก

• แบบรายงานเหตุการณ์พบสัตว์พาหะ
• แบบกักกันผลิตภัณฑ์
• แบบประเมินผลกระทบต่อผลิตภัณฑ์
• แบบตรวจสอบขอบเขตผลิตภัณฑ์ที่ได้รับผลกระทบ
• แบบบันทึกการกำจัด
• แบบตรวจปล่อยพื้นที่
• แบบวิเคราะห์สาเหตุ
• รายงานการดำเนินการแก้ไข
• แบบตรวจสอบประสิทธิผล
• แบบอนุมัติปิดเหตุการณ์
• บันทึกการทำลายหรือจัดการผลิตภัณฑ์

7.6.2 บันทึกการใช้สารกำจัดสัตว์พาหะต้องมีข้อมูลอะไรบ้าง?

ISO 22002-100 ข้อ 7.6.2 กำหนดให้โรงงานเก็บรักษาข้อมูลการใช้สารกำจัดสัตว์พาหะ โดยข้อมูลต้องสามารถระบุได้อย่างน้อยดังนี้

• ชนิด ปริมาณ และความเข้มข้นของสารที่ใช้
• ใครเป็นผู้ใช้ ใช้ที่ไหน เมื่อใด และใช้อย่างไร
• สัตว์พาหะเป้าหมาย
• ผลของการใช้สารกำจัดสัตว์พาหะ
• วิธีจัดการผลิตภัณฑ์ที่ได้รับผลกระทบ หากเกี่ยวข้อง

การวางแผน (Plan)

โรงงานต้องออกแบบแบบฟอร์มให้ครอบคลุมข้อมูลตามข้อกำหนด ไม่ควรใช้บันทึกที่ระบุเพียงว่า “ฉีดพ่นแล้ว” หรือ “เปลี่ยนเหยื่อแล้ว”

• ต้องกำหนด
• ผู้บันทึก
• ผู้ตรวจทาน
• ผู้อนุมัติ
• ระยะเวลาการเก็บรักษา
• วิธีควบคุมและค้นคืนบันทึก

การปฏิบัติ (Do)

• ทุกครั้งที่ใช้สารกำจัดสัตว์พาหะ ต้องบันทึกข้อมูล เช่น
• ชื่อสารเคมี
• ชื่อสารออกฤทธิ์
• ปริมาณที่ใช้
• ความเข้มข้น
• วิธีผสม
• ชื่อผู้ใช้
• วันที่และเวลา
• พื้นที่หรือจุดที่ใช้
• วิธีใช้
• อุปกรณ์ที่ใช้
• สัตว์พาหะเป้าหมาย
• วิธีป้องกันผลิตภัณฑ์
• ผลิตภัณฑ์ที่ถูกกักกัน
• ผลการทำความสะอาดหลังใช้

การตรวจสอบ (Check)

• โรงงานต้องทบทวนว่า
• ข้อมูลบันทึกครบถ้วนหรือไม่
• สารอยู่ในรายการที่อนุมัติหรือไม่
• ปริมาณและความเข้มข้นถูกต้องหรือไม่
• ผู้ใช้มีความสามารถหรือไม่
• จุดที่ใช้สอดคล้องกับแผนหรือไม่
• ผลการกำจัดเป็นอย่างไร
• ต้องดำเนินการซ้ำหรือไม่
• ผลิตภัณฑ์ได้รับการจัดการอย่างเหมาะสมหรือไม่

การปรับปรุง (Act)

• หากการใช้สารไม่ได้ผล ต้องวิเคราะห์สาเหตุ เช่น
• เลือกสารไม่เหมาะกับสัตว์พาหะ
• ความเข้มข้นไม่ถูกต้อง
• ตำแหน่งใช้ไม่เหมาะสม
• มีแหล่งอาหารอื่น
• จุดทางเข้ายังไม่ได้รับการแก้ไข
• ความถี่ไม่เพียงพอ
• วิธีใช้ไม่เป็นไปตามคำแนะนำ

การเปลี่ยนสารหรือวิธีควบคุมต้องดำเนินการโดยผู้มีความรู้ และต้องประเมินความเสี่ยงต่อผลิตภัณฑ์ก่อนนำไปใช้

เอกสารและหลักฐานที่ควรมีตามข้อ 7.6.2

ระเบียบปฏิบัติและวิธีปฏิบัติงาน

• ระเบียบปฏิบัติการใช้สารกำจัดสัตว์พาหะ
• วิธีผสมและใช้สารเคมี
• วิธีตรวจปล่อยพื้นที่
• วิธีจัดการผลิตภัณฑ์ที่อาจได้รับผลกระทบ
• วิธีจัดเก็บและกำจัดภาชนะสารเคมี

แบบฟอร์มและบันทึก

• แบบบันทึกการใช้สารกำจัดสัตว์พาหะ
• แบบบันทึกการผสมสาร
• แบบบันทึกการเบิกและคืนสารเคมี
• แบบตรวจพื้นที่ก่อนใช้สาร
• แบบตรวจพื้นที่หลังใช้สาร
• แบบบันทึกผลการกำจัด
• แบบกักกันผลิตภัณฑ์
• แบบประเมินผลิตภัณฑ์
• แบบบันทึกการทำลายผลิตภัณฑ์
• แบบตรวจสอบประสิทธิผลหลังใช้สาร

ข้อบกพร่องที่พบบ่อยในการตรวจประเมิน FSSC 22000

• ตัวอย่างประเด็นที่อาจนำไปสู่ข้อบกพร่อง ได้แก่
• มีสัญญากับบริษัทกำจัดสัตว์พาหะ แต่โรงงานไม่ทบทวนรายงาน
• แผนผังจุดดักไม่ตรงกับตำแหน่งจริง
• จุดดักสูญหายหรือชำรุดแต่ไม่มีการดำเนินการ
• พบสัตว์พาหะแต่ไม่กักกันผลิตภัณฑ์
• ไม่มีการประเมินผลกระทบต่อผลิตภัณฑ์
• ไม่มีเกณฑ์แจ้งเตือนหรือเกณฑ์ดำเนินการ
• บันทึกการใช้สารไม่ระบุปริมาณหรือความเข้มข้น
• ไม่มีหลักฐานว่าสารเคมีได้รับอนุญาต
• ไม่มีการตรวจสอบประสิทธิผลหลังการกำจัด
• พบสัตว์พาหะซ้ำในตำแหน่งเดิมแต่ไม่มีการวิเคราะห์สาเหตุ
• มีการอุดช่องเปิด แต่ไม่มีหลักฐานการตรวจหลังซ่อม
• มีรายงานแนวโน้ม แต่ไม่มีการดำเนินการเมื่อแนวโน้มเพิ่มขึ้น
• เครื่องดักแมลงติดตั้งในตำแหน่งที่เสี่ยงต่อผลิตภัณฑ์
• ไม่มีหลักฐานการจัดการซากสัตว์พาหะ
• ไม่สามารถแสดงการตัดสินใจเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ที่ได้รับผลกระทบได้

ตัวอย่างคำถามที่ผู้ตรวจประเมินอาจถาม

• โรงงานระบุสัตว์พาหะเป้าหมายอย่างไร
• ความถี่การตรวจแต่ละพื้นที่กำหนดจากอะไร
• ใครเป็นผู้รับผิดชอบโปรแกรมควบคุมสัตว์พาหะ
• ผู้รับผิดชอบได้รับการประเมินความสามารถอย่างไร
• โรงงานทำอย่างไรเมื่อพบหนูในคลังสินค้า
• ใครมีอำนาจกักกันผลิตภัณฑ์
• โรงงานประเมินขอบเขตผลิตภัณฑ์ที่ได้รับผลกระทบอย่างไร
• ทราบได้อย่างไรว่าการกำจัดมีประสิทธิผล
• มีการวิเคราะห์แนวโน้มจากจุดดักหรือไม่
• สารเคมีที่ใช้ได้รับอนุญาตหรือไม่
• สามารถสอบกลับได้หรือไม่ว่าใครใช้สาร ที่ใด เมื่อใด และปริมาณเท่าใด
• เหตุการณ์ล่าสุดเกิดจากสาเหตุอะไร
• มีมาตรการป้องกันการเกิดซ้ำอย่างไร
• ข้อเสนอแนะของบริษัทกำจัดสัตว์พาหะได้รับการปิดประเด็นแล้วหรือไม่

บทความที่เกี่ยวข้อง

• FSSC 22000 กับการป้องกันอาหารปลอม (Food Fraud Prevention) ตาม ISO 22002-100 ข้อ 16.3 โรงงานต้องทำอะไรบ้าง?
• FSSC 22000 กับการป้องกันผลิตภัณฑ์อาหารจากการปนเปื้อนโดยเจตนา (Food Defence) ตาม ISO 22002-100 ข้อ 16.2 โรงงานต้องทำอะไรบ้าง?
• FSSC 22000 กับการควบคุมสารก่อภูมิแพ้ (Allergen Control) ตาม ISO 22002-1 ข้อ 12.3 โรงงานต้องทำอะไรบ้าง?
• FSSC 22000 กับการควบคุมการปนเปื้อนทางกายภาพ (Physical Contamination) ตาม ISO 22002-1 ข้อ 12.4 โรงงานต้องทำอะไรบ้าง?
• FSSC 22000 กับการควบคุมการปนเปื้อนทางเคมี (Chemical Contamination) ตาม ISO 22002-1 ข้อ 12.5 โรงงานต้องทำอะไรบ้าง?
• FSSC 22000 กับ ISO 22002-4 มีอะไรเพิ่มจาก ISO 22002-100? โรงงานต้องทำอะไรบ้าง?
• FSSC 22000 กับคำศัพท์ใน ISO 22002-100 สำคัญอย่างไร? ทำความเข้าใจ Terms and Definitions