ข้อ 17 ของ ISO 22002-1:2025 ว่าด้วยงานแก้ไข (rework) ซึ่งหมายถึงผลิตภัณฑ์ที่ถูกนำกลับเข้าไปใช้ในกระบวนการผลิตอีกครั้ง ข้อกำหนดตั้งเป้าไว้สามเรื่องพร้อมกันคือ ความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์ ความสมบูรณ์ของผลิตภัณฑ์ และการสอบกลับ งานแก้ไขจึงไม่ใช่เรื่องของการลดของเสียเพียงอย่างเดียว แต่เป็นจุดที่ความเสี่ยงสามด้านมาบรรจบกัน
สามคำในข้อ 17.1 คือกรอบของทั้งบท
ข้อ 17.1 กำหนดให้จัดเก็บ จัดการ และใช้งานแก้ไขในลักษณะที่รักษาความปลอดภัย ความสมบูรณ์ และการสอบกลับของผลิตภัณฑ์ไว้ สามคำนี้แปลเป็นคำถามที่ใช้ตรวจตัวเองได้ทันที ของที่รออยู่ปลอดภัยหรือไม่ ยังเป็นของที่มีคุณลักษณะตามที่ตั้งใจหรือไม่ และถ้ามันถูกใส่กลับเข้าไปในล็อตใหม่ เราตามได้หรือไม่ว่าไปอยู่ในล็อตไหน
คำถามข้อสุดท้ายคือข้อที่ทำให้ระบบสอบกลับของหลายโรงงานขาดตอน เพราะงานแก้ไขทำให้ล็อตหนึ่งไหลข้ามไปอยู่ในอีกล็อตหนึ่ง ถ้าไม่มีบันทึกเชื่อม การสอบกลับจะหยุดที่จุดนี้
การจัดเก็บและการชี้บ่ง
ข้อ 17.2 กำหนดให้งานแก้ไขที่จัดเก็บไว้ต้องได้รับการปกป้องจากการปนเปื้อนทางจุลินทรีย์ เคมี กายภาพ และสารก่อภูมิแพ้ และให้จัดทำเป็นเอกสารพร้อมปฏิบัติตามข้อกำหนดเรื่องการแยก เช่น การแยกตามสารก่อภูมิแพ้
นอกจากนี้ยังกำหนดให้ชี้บ่งหรือติดฉลากงานแก้ไขให้ชัดเจนเพื่อให้สอบกลับได้ และต้องเก็บสารสนเทศที่จัดทำเป็นเอกสารสำหรับการสอบกลับงานแก้ไขไว้ รวมถึงต้องเก็บการจัดประเภทหรือเหตุผลของการกำหนดให้เป็นงานแก้ไขไว้เป็นเอกสารด้วย ตัวอย่างข้อมูลที่ควรมีคือชื่อผลิตภัณฑ์ วันที่ผลิต กะ สายการผลิตต้นทาง และอายุการเก็บรักษา
เมื่อผู้ตรวจประเมินถามว่าถังนี้มาจากรอบผลิตใด กะไหน และเหลืออายุเท่าใด พนักงานตอบได้จากความจำ แต่ไม่มีเอกสารรองรับ
ตามข้อ 17.2 สิ่งที่ขาดไม่ใช่ป้าย แต่คือข้อมูลที่ต้องเก็บเป็นเอกสาร ซึ่งได้แก่ชื่อผลิตภัณฑ์ วันที่ผลิต กะ สายการผลิตต้นทาง และอายุการเก็บรักษา ป้ายที่เขียนด้วยมือจึงยังไม่ตอบข้อกำหนด แม้พนักงานจะจำได้จริงก็ตาม
การนำกลับมาใช้ต้องกำหนดล่วงหน้า
ข้อ 17.3 กำหนดว่าเมื่อนำงานแก้ไขใส่กลับเข้าไปในผลิตภัณฑ์ในฐานะขั้นตอนระหว่างกระบวนการ ต้องระบุปริมาณที่ยอมรับได้ ประเภท และเงื่อนไขของการใช้งานแก้ไขนั้น พร้อมกำหนดขั้นตอนของกระบวนการและวิธีการเติม รวมถึงขั้นตอนการเตรียมล่วงหน้าที่จำเป็น
ประโยคนี้ปิดช่องโหว่ที่พบได้ทั่วไปคือการเติมงานแก้ไขตามดุลยพินิจของพนักงานหน้างาน การกำหนดปริมาณสูงสุดที่ยอมรับได้ไว้ล่วงหน้า ทำให้คุณลักษณะของผลิตภัณฑ์ยังอยู่ในกรอบที่ผ่านการยืนยันความถูกต้องมาแล้ว
การแกะบรรจุภัณฑ์คือจุดเสี่ยงที่ต้องมีมาตรการเฉพาะ
ข้อกำหนดระบุไว้ว่าเมื่อกิจกรรมงานแก้ไขเกี่ยวข้องกับการนำผลิตภัณฑ์ออกจากบรรจุภัณฑ์ที่บรรจุหรือห่อแล้ว ต้องมีการควบคุมเพื่อให้มั่นใจว่ามีการนำวัสดุบรรจุภัณฑ์ออกและแยกออกไป และเพื่อหลีกเลี่ยงการปนเปื้อนผลิตภัณฑ์ด้วยสิ่งแปลกปลอม
ในทางปฏิบัติ ขั้นตอนนี้ควรทำในพื้นที่ที่กำหนดไว้เฉพาะ มีการนับหรือชั่งวัสดุบรรจุภัณฑ์เข้าออก และไม่ควรทำในบริเวณเดียวกับสายการผลิตที่เปิดโล่ง จุดนี้เชื่อมกลับไปที่ข้อ 12.4 เรื่องการปนเปื้อนทางกายภาพโดยตรง
| ขั้นตอน | สิ่งที่ต้องกำหนดไว้ล่วงหน้า |
|---|---|
| จัดเก็บ | ภาชนะ สถานที่ อุณหภูมิ และการแยกตามสารก่อภูมิแพ้ |
| ชี้บ่ง | ฉลากที่ระบุชื่อผลิตภัณฑ์ วันที่ผลิต กะ สายการผลิตต้นทาง และอายุการเก็บ |
| จัดประเภท | เหตุผลที่ของนั้นถูกกำหนดให้เป็นงานแก้ไข บันทึกเป็นเอกสาร |
| ปริมาณและประเภท | ปริมาณสูงสุดที่ยอมรับได้ และชนิดของงานแก้ไขที่ใช้กับสูตรใดได้ |
| วิธีเติม | ขั้นตอนของกระบวนการที่เติม และการเตรียมล่วงหน้าที่จำเป็น |
| แกะบรรจุภัณฑ์ | พื้นที่ที่กำหนด วิธีแยกวัสดุบรรจุภัณฑ์ และการป้องกันสิ่งแปลกปลอม |
| สอบกลับ | บันทึกที่เชื่อมงานแก้ไขกับล็อตต้นทางและล็อตปลายทาง |
อ่านต่อเรื่องระบบสอบกลับที่งานแก้ไขไปเชื่อมด้วยได้ที่บทความ ISO 22000:2018 ข้อ 8.3 ระบบสืบย้อนกลับ
คำถามที่ควรตอบได้
- งานแก้ไขที่จัดเก็บอยู่ ถูกปกป้องจากการปนเปื้อนครบทั้งสี่ด้านหรือไม่ (ที่มา ข้อ 17.2)
- ฉลากหรือการชี้บ่งงานแก้ไขมีข้อมูลครบพอให้สอบกลับได้หรือไม่ (ที่มา ข้อ 17.2)
- เหตุผลของการกำหนดให้เป็นงานแก้ไขถูกบันทึกไว้เป็นเอกสารหรือไม่ (ที่มา ข้อ 17.2)
- ปริมาณและเงื่อนไขการใช้งานแก้ไขถูกกำหนดไว้ล่วงหน้าหรือขึ้นกับหน้างาน (ที่มา ข้อ 17.3)
- ถ้ามีการแกะผลิตภัณฑ์ออกจากบรรจุภัณฑ์ มีมาตรการแยกวัสดุบรรจุภัณฑ์อย่างไร (ที่มา ข้อ 17.3)
บทความนี้เรียบเรียงขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เรียบเรียงเพื่ออธิบายและตีความข้อกำหนด ไม่ใช่การแปลหรือทำซ้ำเนื้อหาของมาตรฐาน ตัวอย่างทั้งหมดเป็นกรณีสมมติเพื่อประกอบคำอธิบาย การนำไปใช้จริงให้ยึดตัวมาตรฐานฉบับจริงเป็นหลัก
หลักสูตรฝึกอบรม ISO 22002-1:2025 และโปรแกรมพื้นฐาน
Equal Assurance (Thailand) Ltd. เป็นหน่วยรับรองระบบและผู้ให้บริการฝึกอบรม เปิดหลักสูตรทั้งแบบ Public และ In-house สอนเป็นภาษาไทยและอังกฤษ
เกี่ยวกับผู้ตรวจทานบทความ
ศรีประไพ วงศ์ศรีกุล (Sriprapai Wongsrikul)
วิทยากร / ผู้ตรวจประเมิน – มาตรฐานความปลอดภัยอาหาร · วิทยากรที่ได้รับอนุมัติจาก BRCGS (Food Issue 9, Packaging Issue 7, Gluten-Free Issue 4) · FSPCA Lead Instructor (PCQI)
- ปริญญาโท การจัดการอุตสาหกรรม (มหาวิทยาลัยรามคำแหง) · ปริญญาตรี วิทยาศาสตร์ จุลชีววิทยา (มจธ.)
- ประสบการณ์ในอุตสาหกรรมผลิตพริกไทยและเครื่องเทศ 7 ปี ก่อนเริ่มงานตรวจประเมินตั้งแต่ปี 2006 กับหน่วยรับรองที่ได้รับการรับรองระบบงานจาก UKAS, ANAB หรือ JAS-ANZ
- ตรวจประเมิน BRCGS Food Safety, FSSC 22000, ISO 22000, GMP/GHPs และ HACCP, ISO 9001 และ ISO 14001 รวมถึงการตรวจซัพพลายเออร์ตามข้อกำหนดของผู้ค้าปลีกและผู้ผลิตอาหารระดับสากล
- ประสบการณ์ตรวจประเมินในฮ่องกง มาเก๊า มาเลเซีย สิงคโปร์ และอินเดีย · พัฒนาผู้ตรวจประเมินในบทบาท Operations Manager และการอนุมัติผู้ตรวจประเมินในประเทศจีน
- เคยเป็นวิทยากรที่ได้รับอนุมัติสำหรับหลักสูตร ISO 22000 / FSSC 22000 Lead Auditor ที่ขึ้นทะเบียนกับ IRCA
ภาษาที่สอน: ไทยและอังกฤษ
อ่านต่อเกี่ยวกับมาตรฐานนี้: ความปลอดภัยอาหาร GHPs, HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, BRCGS
ISO 22000 ข้อ 7.5 เอกสารสารสนเทศ: เมื่อประกาศกระทรวงและข้อกำหนดของลูกค้าเป็นเอกสารของระบบ
ISO 22000 ข้อ 4.4 ระบบการจัดการความปลอดภัยของอาหาร: กริยา “ปรับให้ทันสมัย” ที่มีเพิ่มจากโครงสร้างร่วม
ISO 22000 ข้อ 6.3 การวางแผนการเปลี่ยนแปลง: เมื่อการเปลี่ยนตัวบุคคลเป็นการเปลี่ยนแปลงของระบบ